رویدادهای خبری

بسم الله الرحمن الرحیم

معرفی مرکز تخصصی اخلاق و تربیت اسلامی اصفهان

امام خمینی قدس سره:

«اگر تهذیب در کار نباشد، علم توحید هم به درد نمی خورد.  «العلم هو الحجاب الأکبر»[۱]

مقام معظم رهبری  مدظله العالی  :

مسئله دیگر در نظام رفتارى و اخلاقى حوزه ها، فیض بردن از معنویات است، تهذیب است؛ این خیلی مهم است. جوانِ امروزِ حوزه بیش از گذشته به مسئله تهذیب نیازمند است. کسانی که رشته هاى رفتارشناسی عمومى را مطالعه می کنند و کار می کنند، این را تأیید می کنند. امروز در همه دنیا این جور است که وضع نظام مادى و فشار مادى و مادیت، جوان ها را بی حوصله می کند؛ جوان ها را افسرده می کند. در یک چنین وضعى، دستگیرِ جوان ها، توجه به معنویت و اخلاق است. علت اینکه مى بینید عرفان های کاذب رشد پیدا می کند و یک عده اى طرفشان می روند، همین است؛ نیاز هست جوان ما در حوزه ی علمیه – جوان طلبه؛ چه دختر، چه پسر – نیازمند تهذیب است.

ما قله هاى تهذیب داریم. در همین قم، مرحوم حاج میرزا جواد آقاى ملکی تبریزی، مرحوم علامه طباطبایی، مرحوم آقاى بهجت، مرحوم آقاى بهاءالدینى – رضوان اللَّه تعالی علیهم – قله هاى تهذیب در حوزه بودند. رفتار این ها، شناخت زندگى این ها، حرف های این ها، خودش یکی از شفابخش ترین چیزهایی است که می تواند انسان را آرام کند؛ به انسان آرامش بدهد، روشنایی بدهد، دل ها را نورانی کند. در نجف بزرگانی بودند؛ سلسله شاگردان مرحوم آخوند ملاحسینقلی تا مرحوم آقاى قاضی و دیگران و دیگران؛ این ها برجستگانند.[۲]

مقدمه

از آن روز که حسد، نخستین گناه بنی آدم را رقم زد و زمین به خون هابیل آغشته شد تا امروز که تاریکی گناه، سراسر زمین را آلوده کرده است هیچ معجونی مانند معجون اخلاق و معرفت، راه گشا و منجی انسان ها نبوده و نخواهد بود.

در این زمانه که ابرهای تیره برخاسته از بی اخلاقی ها و گناهان، چهره آفتاب امامت را پوشانده و زمین و اهلش را در ظلمت جهل و غفلت فرو برده، ضرورت حرکتی دینی- فرهنگی در راستای ترویج اخلاق و معنویت در جامعه، از هر زمان محسوس تر است؛ و این وظیفه، بیش از هر کس متوجه فرهیختگان حوزوی است، تا جوانان را از هجوم سیل انحرافات اخلاقی و معنوی حفظ کنند.

جمعی از فضلای حوزه با هدف ارائه پژوهش ها و راهکارهای اخلاقی به صورت عاملانه و متقن و با محوریت قرآن و عترت، سالیانی است تحت نظارت عامل فرزانه، حضرت آیت اللّه ناصری – مدظله العالی– و با مدیریت فرزند بزرگوار ایشان، جناب حجت الاسلام و المسلمین آقای حاج شیخ جعفر ناصری – زید عزه العالی- در دو شهر قم و اصفهان فعالیت های گوناگون خود را آغاز کرده اند. خلوص و همت این جمع، با پشتوانه لطف و کرامت حضرت بقیه اللّه– عجل اللّه تعالی فرجه- و دعای اهل ایمان، به فضل خدا به ثمر نشست و منشأ خدمات و برکات متعددی شد. فعالیت های این مجموعه، با هدف اصلی«احیا و ارائه فرهنگ اسلامی به زبان امروزین با تکیه بر مسائل اخلاقی» در زمینه های گوناگون «آموزشی»، «پژوهشی» و«فرهنگی» انجام گرفت. به منظور ایجاد نظم و هماهنگی بیشتر بین فعالیت های گوناگون انجام شده پس از سالیانی،«بنیاد علمی فرهنگی هاد» تاسیس شد.

از مراکز تحت اشراف بنیاد علمی فرهنگی«هاد»، «مرکز تخصصی اخلاق و تربیت اسلامی» در شهر مقدس قم و اصفهان است که در ادامه به معرفی اجمالی این مرکز می پردازیم:

اهتمام علمی و عملی به اخلاق و تربیت معنوی، همواره از رسالت ها و وظایف خطیر حوزه های علمیه شیعی بوده و در برنامه های آن، جایگاه والایی داشته است؛ چرا که توصیه قرآن کریم و اهل بیت عصمت و طهارت : و در پی آن، سفارش عالمان ربانی، اهتمام به تزکیه در کنار تعلیم و حتی مقدم بر تعلیم است. «و یزکیهم و یعلّمهم الکتاب و الحکمه – بقره۴۶۱ و جمعه۲» تأسی به شیوه آن سلف صالح و پیروی از سیره آن معلمان وارسته و مربیان متخلق، ما را به اخلاق و تربیت و نیز پاسداری از ذخایر بی بدیل معارف اخلاقی اسلام دعوت می کند تا در کنار پرورش طلاب متخلق و آشنا به مبانی و معارف تربیتی و اخلاقی اسلام، به نیازهای جامعه اسلامی در این عرصه نیز پاسخ دهیم و زمینه گسترش و بسط معارف ناب اخلاقی و تربیتی اسلام را فراهم آوریم. تشنگی اقشار گوناگون جامعه به ویژه جوانان از یک سو و کینه توزی دشمنان اسلام و تهاجم فرهنگی آنان در راستای معنویت زدایی و ارائه بدل های دروغین و مکتب های خطرناک و عرفان های کاذب از سوی دیگر، وظیفه را سنگین تر می کند. در این میان، فعالیت های متولیان اصلی امور دینی و فرهنگی کشور- علی رغم گستردگی و امتیازات خاص خود- متأسفانه در حدّ حجم تهاجمات و عملکردهای دشمنان نبوده است؛ از جمله، خلأ مرکز و مجموعه ای که در کنار سایر علوم حوزوی همچون فقه و اصول، تفسیر، کلام، فلسفه و… به صورت تخصصی و متقن به مسائل اخلاق علمی و عملی بپردازد، برای بسیاری از دلسوزان حوزوی، احساس    می شد. در این راستا و بر پایه ضرورت های گفته شده، زمینه تأسیس نخستین «مرکز تخصصی اخلاق و تربیت اسلامی» در حوزه علمیه توسط «بنیاد هاد» فراهم شد.

با توجه به بی سابقه بودن این کار در این سطح۳ (کارشناسی ارشد) حوزه و پس از آن در سطح۴ (دکتری)، تشکیل چنین مرکزی و تدوین چارچوب ها، نظام آموزشی و تعیین سرفصل، وقت و نیروی بسیاری می طلبید. اما اهمیت کار و همت و اشتیاق افراد متصدی این امر، زمان و سختی ها را درنوردید و در زمانی نسبتاً کوتاه و با تحقیق و مطالعه گسترده، چارچوب و برنامه های علمی و اجرایی این حرکت مبارک و بزرگ تدوین شد. سر فصل های  پیشنهادی این رشته تخصصی در جلسات متعدد و در حضور صاحب نظران، به بحث گذاشته شد و پس از انجام اصلاحیه های مورد نظر، به تصویب شورای عالی حوزه علمیه قم رسید.

برای آشنایی خوانندگان گرامی، اطلاعاتی را درباره این مرکز تخصصی ارائه می کنیم:

اهداف

* آشنایی طلاب با اندیشه های بنیادین و معارف اخلاقی و تربیتیِ اسلام

* ارتقاء سطح معرفتی طلاب در زمینه مباحث اخلاقی و تربیتیِ اسلام

* تعلیم و تربیت طلاب مستعد برای تعلیم، تدریس، تبلیغ و تحقیق در علوم دینی، به ویژه معارف اخلاقی و تربیتیِ اسلام

* تربیت طلاب نخبه برای ورود به تحصیلات عالی و مدارج برتر در دانش اخلاقی و تربیتی اسلامی

سیاست‌ها

اهتمام به متناسب کردن تربیت و آموزش، با نیازهای اخلاقی و تربیتی؛
اهتمام به روش‌های اخلاقی مکتب اهل بیت علیهم السلام و تأکید بر سیره علمای ربّانی حوزه علمیه؛
توجه به تنوع در انواع روش‌های تعلیم و تربیت در فرایند آموزش و پرورش (کوتاه مدت، بلندمدت، تک درس و…)؛
اهتمام به بهره‌گیری از شیوه‌های نوین در فرایند آموزش و تربیت طلاب.
وظایف مرکز تخصصی اخلاق

برگزاری دوره آموزشی تخصصی اخلاق در حد سطوح تعریف شده؛
همکاری با واحدهای وابسته به بنیاد در امر برگزاری نشست‌ها و سخنرانی‌های علمی در حوزه اخلاق؛
اجرای برنامه‌های فرهنگی و تربیتی جهت تقویت ابعاد عملیِ اخلاقِ طلاب مرکز؛
هدایت و راهبری طلاب جهت انجام فعالیت‌های علمی و پژوهشی یا تبلیغی و ترویجی در زمینه اخلاق اسلامی

سرفصل های آموزشی

در دوره تخصصی اخلاق و تربیت اسلامی، ۳۰ واحد دروس عمومی و ۴۹ واحد دروس تخصصی و ۴ واحد پایان‌نامه در نظر گرفته شده است. عناوین دروس تخصصی عبارتند از:فقه الحدیث
روان‌شناسی عمومی
جامعه شناسی
قواعد تفسیر
آشنایی با عرفان اسلامی
تعلیم و تربیت اسلامی
فلسفه اخلاق
متون تخصصی اخلاق
اخلاق در قرآن
اخلاق در حدیث
اخلاق در سیره عملی معصومان
اخلاق کاربردی ۱
اخلاق کاربردی۲ (اخلاق نقد و پژوهش)
بررسی تطبیقی مکاتب اخلاقی
طب و اخلاق
مبانی و قواعد اخلاقی در اسلام (برگرفته از قرآن و حدیث)
روش‌های تربیت اخلاقی در اسلام (برگرفته از قرآن و حدیث)
انسان‌شناسی در قرآن
روان‌شناسی اخلاقی
روان‌شناسی تربیتی
اصول مشاوره و راهنمایی
فقه الاخلاق
کارورزی پژوهش
علم النفس
روش تدریس
زبان عربی معاصر۱و۲
عرفان عملی
کلام اسلامی
اخلاق در نهج البلاغه
تاریخ تشیع
تاریخ تحلیلی
تاریخ علم اخلاق
روش تحقیق
نجوم
پایان‌نامه
اینک به توضیح مختصر برخی از محورهای درسی این دوره تخصصی می‌پردازیم:

۱.عقاید

هر حرکت و سلوک هدفمند، نیازمند مبانی اعتقادی محکم درباره راه و مقصد است. سلوک دینی و معنوی نیز از این قاعده مستثنا نیست؛ برای مثال، اگر از نقش مهم توسل به ساحت مقدس اهل بیت : سخن به میان می‌آید، لازمه توسل صحیح و مؤثر، شناختی صحیح و عمیق از مقام رفیع اهل بیت : در عالم خلقت است.

به همین دلیل مباحث اعتقادی – هر چند در میان دروس عمومی- مورد توجه قرار گرفته است. علاوه بر آن، دروسی نیز برای تحکیم مبانی فکری دانش پژوهان در نظر گرفته شده است؛ از جمله: کلام اسلامی ( ۲ واحد)، آشنایی با عرفان اسلامی (۲ واحد).

قرآن و اهل بیت :
هیچ حرکت اخلاقی و معنوی، بدون توجه و تمسک به دو یادگار بی بدیل پیامبر اکرم ۹ (یعنی دو ثقل شریف قرآن و اهل بیت۸نتیجه بخش نخواهد بود؛ لذا اگر قرار است مباحث اخلاقی و تربیتی دینی به طور تخصصی مورد کنکاش قرار گیرد، گام به گام باید با نور این دو مصباح الهی حرکت کرد. به این منظور، واحدهای متعددی برای ارتباط بیشتر دانش پژوهان با قرآن و اهل بیت علیهم السلام در نظر گرفته شده است که از آن جمله‌اند:

اخلاق در حدیث (۴ واحد)، انسان شناسی در قرآن (۲ واحد)، قواعد تفسیر قرآن (۲ واحد)، مبانی و قواعد تربیت اخلاق در اسلام (برگرفته از قرآن و احادیث، ۲ واحد).

اخلاق در حدیث (۴ واحد)، اخلاق در سیره معصومان : (۲ واحد)، فقه الحدیث (۲ واحد)، فقه الاخلاق (۲ واحد) .

پیرا اخلاق (طب و اخلاق)
اصلاح نفس و تعادل روحی، با اصلاح جسم و تعادل جسمی ارتباطی تنگاتنگ دارد. سیره عالمان اخلاقی پیشین بر این بوده است که به جنبه‌های جسمی و روانی متربیان خود نیز بی توجه نباشند. آنان سلوک حقیقی و کامل را بدون توجه صحیح به طب و حکمت اسلامی تعریف نمی‌کردند.

مهم‌تر از آن، مبانی معرفتی صحیح و عمیقی است که از طریق طب و حکمت، درباره انسان و نفس انسانی به دست می‌آید. مراتب ابتدایی و در عین حال، مهمی از معرفت نفس – مانند شناخت ارواح و قوای انسان و دردها و درمان‌های آن –به طور کامل در حکمت اسلامی موجود است.

متأسفانه این مسائل کمتر مورد توجه اخلاق پژوهان و اخلاق نویسان معاصر بوده است؛ در حالی که بزرگان اخلاق و معنا، بر این باور بوده‌اند که با سلامتی جسم و تعادل مزاج، راه تهذیب نفس، بسی آسان‌تر و نزدیک‌تر خواهد بود.

به این منظور دروس طب و اخلاق (۲ واحد) و علم النفس (۲ واحد) در نظر گرفته شده‌اند.

مکاتب و نحله های اخلاقی غیر اسلامی و غیر دینی
بنا بر آنچه در دروس رشته تخصصی اخلاق و تربیت اسلامی در نظر گرفته شده است، اخلاق پژوه علاوه بر آشنایی با منابع اصلی اخلاق پژوهی و متون کهن و مرجع اخلاق اسلامی، باید از آموزه‌های اخلاقی سایر ادیان الهی و حتی مکاتب غیر دینی نیز آگاهی داشته باشد. به این منظور، دروس بررسی تطبیقی مکاتب اخلاقی (۲ واحد) و تاریخ علم اخلاق (۲ واحد) در نظر گرفته شده است.

پژوهش‌های جدید
به یقین، پژوهش‌های‌غربی انجام گرفته در حوزه اخلاق و انسان، نه کاملاً صحیح است و نه کاملاً مورد تأیید؛ در عین حال نمی‌توان یکباره چشم از همه آن‌ها فرو بست و به آن‌ها بی توجه بود؛ به دو دلیل:

نخست آنکه برخی پژوهش‌های علمی در حوزه روان آدمی (نه در جنبه ملکوتی روح انسان)؛ به عقیده و مرام خاصی وابسته نیست و مشترک بین اصل وجود آدمی است؛ لذا تحقیقات انجام یافته درباره روان انسان هر چند بدون نگاه دینی باشد، خالی از فایده نیست. البته به یقین، بدون نگاه دینی صحیح، این پژوهش‌ها در بسیاری موارد ناقص و حتی خطا خواهد بود که تشخیص سره از ناسره آن، بر عهده متخصصان دین است.
دوم آنکه حتی بر فرض اینکه پژوهش‌های روان‌شناسانه غربی، فاقد هر مطلب مفید و صحیحی باشد، باز هم به عنوان یک ایده و نظام علمی در مقابل اسلام، باید مورد توجه قرار گیرد. یک اخلاق پژوه اسلامی و حوزوی نمی‌تواند بدون توجه به جریان‌های مقابل و معارض و بدون توانایی پاسخ گویی به آن‌ها در ایفای مسئولیت خود، موفق باشد.
به این منظور دروس زیر برای اخلاق پژوهان در نظر گرفته شده است؛

روان شناسی عمومی (۲ واحد)، روان شناسی تربیتی (۲ واحد)، روان شناسی اخلاق (۲ واحد)، فلسفه اخلاق (۲ واحد).

دروس کاربردی
یکی از آفات محیط‌های علمی، غوطه‌ورشدن در علم و عدم توجه به کار بردن آن، و عملیاتی کردن آن است. اخلاق پژوهی نیز از این آفت به دور نیست و ممکن است غوطه‌ور شدن در بعد علمی آن، اخلاق پژوه را از موضوع اصلی این علم که «انسان» است، غافل کند. در مرکز تخصصی اخلاق برای اجتناب از چنین آفتی، راهکارهایی تعبیه شده است که یکی از آن راه‌کارها ارائه دروسی است که جنبه کاربردی آن کاملاً مشهود و آشکار است از جمله:

اخلاق کاربردی ۱ و ۲(۴ واحد)، اصول مشاوره و راهنمایی (۲ واحد)، روش تبلیغ و سخنوری (۲ واحد)و متون اخلاقی (۴ واحد).

امتیاز مهم:

همان گونه که ملاحظه می‌کنید در تدوین عناوین آموزشی این دوره، سرفصل‌های متعدد و جامعی در نظر گرفته شده است. هر یک از این عناوین، ممکن است در مجامع علمی دیگر – به صورت مختصر یا مفصّل – ارائه و تعلیم ‌شود؛ ولی امتیاز بزرگ این دوره آموزشی گردآوری این عناوین و چینش حساب شده‌ای است که پس از طی دوره، حرکت علمی و عملی را در اخلاق‌پژوه نتیجه می‌دهد و از این جهت، بدیع و بی‌سابقه است.

شرایط پذیرش

حداقل، اتمام سطح۲ حوزه (پایه نهم)
موفقیت در آزمون ورودی و مصاحبه علمی
تعهد به رعایت مقررات انضباطی و آموزشی و اتمام دوره آموزشی
احراز صلاحیت اخلاقی، اجتماعی و اعتقادی
تأیید دو نفر از اساتید معتبرِ عالی حوزه
فقدان منع قانونی برای تحصیل
مراحل پذیرش

گزینش داوطلبان حائز شرایط، طی دو مرحله صورت می پذیرد:

۱- آزمون کتبی (هماهنگ با کل رشته های تخصصی در کشور- شامل۱۲۰سؤال تستی «هر عنوان۲۰ سؤال») از منابع:

اصول (از اول کفایه تا اول نواهی) (ضریب۱)
فقه (از اول بیع تا القول فی ماهیه العیب) (ضریب۱)
تفسیر (المیزان سوره بقره از آیه ۱۳۰ تا ۱۵۷) (ضریب۱)
کلام (محاضرات تلخیص آقای ربانی گلپایگانی) (ضریب۲)
هوش و استعداد تحصیلی (ضریب۲)
اخلاق: حقایق فیض کاشانی (باب ثالث از مقاله اولی در معرفت نفس مقاله ثانی فی مساوی الاخلاق و تهذیبها– مقاله رابعه– مقاله سادسه) (ضریب۳)
۲- مصاحبه علمی

تاریخچه مرکز

این مرکز در سال ؟؟؟؟ در شهر اصفهان و در مراسمی با حضور آیت الله ناصری و آیت الله طباطبائی و با حضور دیگر علما و فرهیختگان و مسئولین استانی افتتاح گردید و تا کنون چهار دوره از بین طلاب اصفهان پذیرش داشته است که دوره اول و دوم آن به اتمام رسیده و مشغول گذراندن مراحل پایان نامه نویسی هستند و دوره های بعدی هم در حال گذراندن ترم های آموزشی خود هستند.

به امید آن که فعالیت های علمی و فرهنگی در راستای انتشار اخلاق و معنویت در جامعه اسلامی مان روز افزون شده، فضای مملکت انقلابی ایران بیش از پیش به رایحه اخلاق، عطرآگین شود.

—————————————————————————————————————————————————————————–
[۱] . در جمع مدرسان و طلاب حوزۀ علمیه قم – ۲۷/۰۹/۱۳۵۹ تهران، جماران

[۲] . در دیدار طلاب، فضلا و اساتید حوزه علمیه قم

تمامی حقوق این سایت متعلق به بنیاد علمی فرهنگی هاد می باشد