۞ امام علی (ع) می فرماید:
دوشنبه, ۱ تیر , ۱۴۰۵
اشاره: در شماره قبل، به تعریف «علم اخلاق» و «دانش تعلیم و تربیت» و تبیین رابطه این دو علم پرداختیم. بیان شد که قدمهاى آغازین تربیت در اسلام با چگونگى اندیشه ازدواج و معیارهاى انتخاب همسر، شروع مىشود. نیز نقش پدر و مادر و عوامل ژنتیکى و وارثت در شکلگیرى شخصیت فرزند، تبیین شد. […]
اشاره:
در شماره قبل، به تعریف «علم اخلاق» و «دانش تعلیم و تربیت» و تبیین رابطه این دو علم پرداختیم. بیان شد که قدمهاى آغازین تربیت در اسلام با چگونگى اندیشه ازدواج و معیارهاى انتخاب همسر، شروع مىشود. نیز نقش پدر و مادر و عوامل ژنتیکى و وارثت در شکلگیرى شخصیت فرزند، تبیین شد.
در این نوشتار برآنیم تا با مرحله دوم تربیت، یعنى مرحله جنینى آشنا شویم.
در این مرحله نیز، سه محور شناخت ویژگىها، تعیین نیازها و چگونگى حسن تأمین نیازها را به اختصار بررسى مىکنیم.
جنین در حدود هفته چهاردهم، شباهت کامل به هیأت آدمى دارد. در این دوره از رشد، سر جنین نسبت به بقیه قسمتهاى بدنش بزرگتر است. به عبارت دیگر تقریباً نیمى از قد کودک را سر او تشکیل مىدهد. رشد فوقالعاده چشمگیر سر، بیانگر رشد سریع سلولهاى مغزى او است.
بررسى رشد نسبى اندام نشان مىدهد که رشد سر کودک از بدو تولد تا دوران بلوغ تقریباً دو برابر، و رشد شکم سه برابر و اندازه پاها به پنج برابر مىرسد؛ از این رو اساس رشد سلولهاى مغزى در دوران جنینى صورت مىگیرد؛ لذا شناخت و توجه مادران و پدران به این امر مهم مىتواند در رشد متعادل و سلامت جنین کاملًا مؤثر واقع شود.[۱] در روایات اسلامى، درباره تغذیه و تأثیر آن در این دوران تأکید شده است. از امام حسن مجتبى علیه السلام حکایت شده:
به زنان باردار شیر بنوشانید. اگر جنین در شکم مادر با شیر تغذیه شود، شجاع مىشود و عقلش افزایش خواهد یافت.[۲] در برخى روایات، علاوه بر تأثیر تغذیه بر رشد جسمى کودک، به تأثیر آن در دوران باردارى بر خلق و خوى کودک نیز توجه ویژه شده است.[۳] تحقیقات نشان مىدهد محیط قبل از تولد براى رشد جنین که توسط مادر آماده شده و همچنین سلامت جسمانى و حالات عاطفى و هیجانى او، آثار بسیار مهمى در رشد قبل از تولد نوزاد دارد. برخى از این عوامل که آثار قابل ملاحظهاى دارند عبارتند از[۴]:
براى اینکه مادر، به خصوص در ماههاى اولیه باردارى تغذیه مناسب، استراحت کافى و خواب راحت داشته باشد، باید از بهداشت روانى، آسایش خاطر و آرامش قلبى برخوردار باشد. بسیارى از ناراحتىهاى دوران باردارى و نابهنجارىهاى جنینى، ناشى از خلأ عاطفى، اضطراب و افسردگى مادر است. هرگونه کمتوجهى و بىمحبتى به مادران باردار و تحمیل فشارهاى روانى به ایشان، به طور مستقیم بر روند رشد طبیعى جنین تأثیر مىگذارد.[۵] از نظر قرآن کریم نیز پس از آنکه جنین، شکل کامل خودش را یافت، روح الهى در او دمیده مىشود:
ولقد خلقنا الانسان من سلالهٍ من طین، ثم جعلناه نطفه فی قرار مکین، ثم خلقنا النطفه علقه، فخلقنا العلقه مضغه، فخلقنا المضغه عظاماً، فکسونا العظام لحماً ثم انشأناه خلقاً فتبارک الله احسن الخالقین[۶] و در سوره سجده مىفرماید:
سپس پیکر او را آراست و از روح خود در آن دمید و برایتان گوش و چشم و دلها آفرید. چه اندک شکرگزارى مىکنید.[۷] با توجه به توصیف اعجازآمیز و زیبایى که قرآن از مراحل تکوین جنین بیان مىکند و بر اساس مطالعات انجام شده، جنین در ماه چهارم بتدریج به جنبش در مىآید و مانند انسانى کوچک به حیات درون رحم ادامه مىدهد.
در واقع با دمیدن روح در جنین، تحول عظیمى در روند رشد آن ایجاد مىشود. در این شرایط تأثیرگذارى بسیارى از محرکهاى محیطى، عوامل عاطفى و روانى و معنوى بر جنین، فوقالعاده چشمگیر مىشود.
محرکهاى صوتى، همچون صحبت کردن مادر، گوش دادن مادر به صداها و سرودهاى مختلف بر روند رشد و شخصیت جنین تأثیر فراوانى مىگذارد؛ از اینرو فرزند آورى امرى ساده و بىبرنامه نمىتواند باشد. برنامهریزى، آیندهنگرى، احراز آمادگىهاى زیستى، روانى و معنوى و آگاهى به هدفها و روشهاى تربیت در مراحل مختلف رشد، از اولین شرایط پذیرش مسؤولیت خطیر پدرى و مادرى است؛ چرا که با توجه به آنچه بیان شد، وظایف و مسؤولیتهاى
پدر و اطرافیان و به ویژه مادر باردار، بیشتر آشکار مىشود.[۸] در فرهنگ اسلامى، توصیه شده مادران باردار سخنان نیکو بر زبان جارى سازند و همچنین با قرآن کریم و ادعیه اهلبیت علیهم السلام مأنوس باشند و در آستانه تولد کودک نیز گوش و جان او را با صداى روح افزاى اذان و اقامه، آشنا سازند.
چرا که اگر طبق آیات قرآن کریم و روایات اهلبیت علیهم السلام و تحقیقات اندیشمندان، محرکهاى صوتى و صداها بر شکلگیرى شخصیت کودک نقش دارند، چه بهتر که پاکترین صداها را به کودک هدیه کنیم، تا اولین قدمهاى تربیتى را براى کودک برداشته باشیم و او را در سعادت و تعالى اخلاقى یارى کرده باشیم. زیرا این مراقبتها در شکلگیرى شاکله وجودى فرزند تأثیر دارد که فرمود: «قُلْ کُل یَعْمَل عَلی شاکِلَتِه[۹]؛ بگو هر کس بر اساس شاکله خود عمل مىکند».
از آنچه بیان شد حکمت فرمایش پیامبر اکرمصلى الله علیه و آله و سلم بیشتر معلوم مىشود: روزى یکى از زنان فرهیخته و با تقواى مسلمان، از محرومیت زنان از ثواب جهاد سؤال کرد. حضرت در پاسخ فرمود: «از آن هنگام که زن باردار مىشود، سپس وضع حمل مىکند و آنگاه که کودک را شیر مىدهد، در تمام این مدت همانند مردى است که در حال جهاد فىسبیلالله است و اگر در این مدت بمیرد، به منزله شهید است».[۱۰] آرى؛ اگر مادر باردار به وظایف خویش عمل کند و توصیههاى اسلام در دوران حمل را[۱۱] به کار بندد و کودکى سالم و مستعد براى تعالى اخلاقى تحویل دهد، خدمت ارزندهاى هم به فرزند خود و هم به جامعه کرده است و نیز باقیات الصالحاتى براى خود برجا گذاشته که نزد خداوند متعال، بىپاداش نخواهد ماند.
پیوستها:
[۱] .روانشناسى و تربیت کودکان و نوجوانان، غلامعلى افروز، تهران، انجمن اولیا و مربیان، یازدهم، ۱۳۸۵ ش، ص ۱۰٫
[۲] . تربیت فرزند ژاله.
[۳] .. ……
[۴] . روانشناسى رشد ۱، جمعى از نویسندگان، تهران، سمت، ۱۳۸۵ ش، ص ۱۶۹٫
[۵] . روانشناسى تربیتى کاربردى، غلامعلى افروز، تهران، انجمن اولیا و مربیان، یازدهم، ۱۳۸۶ ش، ص ۲۲۴٫
[۶] . سوره مؤمنون: ۱۲- ۱۴؛« و ما انسان را از عصارهاى از گِل آفریدیم؛ سپس او را نطفهاى در قرارگاهِ مطمئن( رَحِم) قرار دادیم؛ سپس نطفه را به صورت عقله[/ خون بسته]، و علقه را به صورت مضغه[/ چیزى شبیه گوشت جویده شده]، و مضغه را به صورت استخوانهایى درآوردیم؛ و بر استخوانها گوشت پوشاندیم؛ سپس آن را آفرینش تازهاى بخشیدیم؛ پس بزرگ و پر برکت است خدایى که بهترین آفرینندگان است».
[۷] . سوره سجده: ۹٫
[۸] . روانشناسى و تربیت کودکان و نوجوانان، ص ۱۱٫
[۹] . سوره اسراء: ۸۴٫
[۱۰] . مکارم الاخلاق، ج ۱، ص ۲۶۸٫
[۱۱] . که امروزه نیز در روانشناسى رشد با تحقیقات و آمار بر آن تأکید شده است؛ ر. ک: روانشناسى رشد، حسن احدى و شکوه السادات بنى جمال، تهران، شرکت پردیس شانزدهم، ص ۸۳ به بعد.
این مطلب بدون برچسب می باشد.
تمامی حقوق این سایت برای بنیاد علمی فرهنگی هاد محفوظ است.
