محو دلدار :  آثار عبادات (خُلُق  ۱۳)

سخنرانی حضرت آیت الله ناصری

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

 صفات حق تعالی
گفتیم: بعد از آنکه همّام از امیرمؤمنان علیه السلام خواست تا اوصاف مؤمنان و متقین را بیان کند، حضرت فرمودند: «اِتَّقِ الله وَ أحْسِنْ فَاِنَّ الله مَعَ الَّذینَ اتَّّقَوا وَ الذین هُم مُحْسِنون». همّام نزدیک‌تر آمد و حضرت را به خدای متعال قسم داد تا منت بگذارند و صفت‌های مؤمنان و پرهیزگاران را بیان فرمایند. امیرمؤمنان علیه السلام، درحالی که اصحاب نیز اطراف او را گرفته‌ بودند، شروع به برشمردن این اوصاف کردند و خطبه‌ای ایراد فرمودند: «أما بَعد فَاِنَّ اللهَ سُبْحانَهُ خَلَقَ الْخَلْقَ حینَ خَلَقَهُم غَنیّاً عَنْ طاعَتِهِم». سپس فرمودند: «فَاِنَّهُ سُبْحانَهُ وَ تَعالی؛ یعنی حضرت احدیت از جمیع عیوب منزه است». ما نیز در نمازهایمان روزی چند بار می‌گوییم: «سبحان ربی العظیم و بحمده؛ یعنی خداوندی که بزرگ است، از جمیع عیوب منزه است». حضرت امیرمؤمنان علیه السلام نیز در شروع کلام خود، به حضرت احدیت و مراتب توحید اشاره کرده و یاد خدا را در قلوب مستمعینشان القا می‌کند. اصول دین با توحید، شروع می‌شود، سپس نبوت و بعد امامت. آن حضرت می‌فرمایند: حضرت احدیت دارای دو گونه صفات است که مربوط به مراتب توحید است. البته اگر صفات جلال، صفات جمال و صفات افعال را بیفزاییم، اوصاف حضرت حق مجموعاً پنج قسم می‌شود. اما صفاتی که مربوط به توحید است، صفات ثبوتیه و صفات سلبیه است که هشت صفت ثبوتیه و هفت صفت سلبیه است و به تعداد ابواب بهشت و جهنم اشاره دارد. بعد فرمود: حضرت حق، علت العلل و علت وجود جمیع عوالم است. همه این موجودات، معلول علت واحدند. حضرت احدیت کسی است که این عالم وجود را ایجاد کرد و از هر نقص و عیبی مبرّا بود.
عظمت و کثرت مخلوقات الهی
در نحوه خلقت عالم روایات اهل‌بیت علیهم السلام بسیار فراوان است. این میلیون‌ها کهکشان و میلیاردها ثوابت و سیارات همه، هستی خود را مدیون اویند. در طبقات پنج‌گانه عالم وجود، یعنی عالم ملکوت، عالم لاهوت، عالم ناسوت، عالم مجردات و عالم امر، در هر کدام نیز موجوداتی زندگی می‌کنند. منظومه‌ای که ما در آن هستیم، از کوچک‌ترین منظومه‌های عالم وجود است. حضرت احدیت مخلوقاتی دارد که زمین حتی گنجایش یکی از آنها را ندارد و روایات متعدد در این زمینه وارد شده است؛ مثلاً حضرت روح که شب قدر برای رسیدگی به اعمال به زمین نزول می‌کند، بر زمین فرود آمدن این بزرگوار دشوار است. از آن میلیاردها سال قبل، خداوند عالمی و مخلوقاتی دارد که برخی از آنها مشغول رکوع، عده‌ای مشغول سجود و بعضی هم مشغول قیام‌اند و همیشه به عبادت و اطاعت حق اشتغال دارند و کارشان همین است.
بی‌نیازی حق تعالی از عبادات
عبادت هیچ کدام از این مخلوقات، به اندازه سر سوزنی بر عظمت حضرت حق اضافه نمی‌کند و اگر تمام عالم وجود با او مخالفت بکنند، به اندازه سرِ سوزنی بر پرده کبریایی او گرد نمی‌نشیند! حیف که ما قدر چنین خدایی را نمی‌دانیم! خدا محتاج نماز من و تو و امیرمؤمنان نیست. به نماز هیچ پیامبری هم نیاز ندارد. آثار و نتایج این عبادات عاید خود ما می‌شود، نه خدا. حضرت حق در سوره حجرات آیه ۱۷ می‌فرماید: «یَمُنُّونَ عَلَیْکَ أنْ أسْلَمُوا قُل لا تَمُنُّوا عَلَیَّ اِسْلَامَکُم بَلِ اللهُ یَمُنُّ عَلَیْکْمْ أنْ هَدَاکم لِلْاِیَمان». وقتی که پیامبر از مکه به یثرب هجرت کردند و گروهی هم اسلام آوردند، آنان بر پیامبر منت می‌گذاشتند که ما به خاطر شما مسلمان شدیم؛ پس هوای ما را داشته باش! رسول خدا که متخلّق به اخلاق الله بودند، اذیت می‌شدند، ولی چیزی نمی‌گفتند.. حضرت احدیت آیه‌ای فرستاد و فرمود: ای حبیب ما! اینها که نزد تو می‌آیند و می‌خواهند بر تو منت بگذارند که مسلمان شده و ایمان آورده‌اند، به آنها بگو که خدا بر شما منت دارد که مسلمانتان کرده و سعادت و تکامل ابدی را نصیبتان کرده است. پس خدا و پیامبر به گردن ما منت دارند، نه ما بر آنها. حضرت علی علیه السلام می‌فرماید: «أنتُمْ کَالْمَرْضَی و اللهُ ربُّ العالَمینَ کالطَّبیبِ فصلاحُ المَرْضَی فیما یعلَمَهُ الطبیبُ و یُدَبِّرُهُ بهِ لا فیما یَشْتَهیهِ المریضُ».^۱ شما مانند بیمارید و خداوند رب العالمین مانند طبیب. پزشک درد مریض را تشخیص می‌دهد و نسخه می‌نویسد. قرآن هم نسخه خداست؛ ولی ما آنطور که باید قدر آن را نمی‌دانیم. علتش این است که به راحتی به دست ما رسیده. نه نوبت گرفته‌ایم، نه حق ویزیت داده‌ایم، به همین جهت، اجر و مقام این نسخه را هم نمی‌دانیم. نمی‌دانیم که چقدر برای این نسخه هزینه شده است تا به دست ما رسیده. غافلیم که چقدر خون برای آن داده شده تا این نسخه، سالم به دست من و شما برسد: خون پیامبر اعظم، امیرمؤمنان، حسین بن علی و سایر ائمه اطهار علیهم السلام و شهدای دیگر.
بنابراین طاعات و عباداتی که انجام می‌دهیم، برای تعالی و یا درمان خودمان است برای خدا نفعی ندارد  و اگر تمام عالم وجود معصیت کنند، برای او به اندازه سر سوزنی ضرری ندارد. فرض کنید که الآن آفتاب بر هفت میلیارد نفر می‌تابد. آیا خورشید استفاده‌ای از این افراد می‌برد؟ خورشید می‌تابد و اگر جمعیت هم در آفتاب ننشیند، ضرری به آن نمی‌رسد.
برای بقا آفریده شده‌اید
حضرت حق می‌فرماید: «خلقتم للبقاء لا للفناء^۲؛ شما را خلق کردم تا همیشه باقی باشید». بر این اساس، مرگ مانند عوض کردن لباس است و فنا نیست؛ اما باید مراحلی را طی کنیم. اکنون در مرحله و منزل چهارم قرار داریم. با مرگ منتقل می شویم به منزل پنجم که عالم برزخ باشد و آنجا بسیار دیدنی هست و برای اهل ایمان چقدر عالی است! کسانی بودند -و شاید اکنون هم باشند- که در اثر زحمت و اطاعت حضرت حق، در همین دنیا عالم برزخ را می‌دیدند و اسراری برایشان منکشف می‌شد. بعضی در اثر ناآگاهی عالم برزخ و قیامت را رد می‌کنند؛ در صورتی که خدا می‌گوید: «عَبدیْ أطِعْنِی حتّی أجعلک مثلی؛ ای بنده من، در اطاعت من بکوش تا خدا گونه شوی» نه اینکه خدا بشوی. جمیع عالم وجود تحت اراده انسان کامل است؛ همان‌گونه که عالم وجود از ائمه اطهار اطاعت می‌کند.
آثار و برکات عبادات
اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام آثار واجبات را یکی یکی بیان فرموده‌اند و در کتب روایی ما حکایت شده  است مثلاً در روایات باب صلات، چندین هزار روایت آثار نماز را بیان کرده‌اند. همچنین در باب طهارت آثار وضوی دائم داشتن و در باب صوم ثواب روزه ذکر شده است. آثار سایر واجبات و مستحبات نیز هر کدام در باب خود آمده است. بانو علامه  هاشمیه در کتابش حدود پنجاه اثر برای نماز شمرده است. پس واجباتی که انجام می‌دهیم، اثر و نتیجه‌اش عاید خود ما می‌شود و به خدا چیزی منتقل نمی‌شود. خداوند ذاتاً غنی است. صفات ثبوتیه عین ذات حضرت حق هستند؛ یعنی علم، حیات، قدرت و غنای او همیشه بوده. او نیازی به نماز ما ندارد. لکن عبادات برای خود ما آثار و نتایج فوق العاده‌ای دارند.
۱٫نماز
نماز، سبب زیادی رزق، موجب صحت، توشه مؤمن در قیامت و انیس انسان در قبر است و به صورت‌های مختلفی در نشئه‌های وجود در می‌آید: در برزخ و قبر به صورت فرش، در محشر به شکل تاج است. سپر بین انسان و آتش جهنم نیز هست و انسان را از صراط عبور می‌دهد. انسان نمازگزار دیگر معصیت نمی‌کند و این صریح آیه شریفه است: «اَلصلوهَ تَنْهی عَنِ الْفَحْشْاءِ و المُنْکَر»^۳. اما اگر اهل نماز، غیبت کند و تهمت بزند و کلاه برداری کند و به ناموس دیگران خیانت ورزد، معلوم می‌شود که نمازش، نماز نبوده؛ زیرا اگر نماز بود، او را از هر معصیت و مخالفتی بازمی‌داشت. ما باید سعی کنیم که نمازمان نماز باشد. نماز معراج مؤمن است: «الصّلوهُ معراجُ المؤمن».^۴ موقعی که برای نماز تکبیره‌ الاحرام می‌گوییم، یعنی غیر خدا را پشت سر انداخته‌ایم و در ملکوت سیر می‌کنیم. باید در نماز متوجه حق باشیم تا سیر ما صعودی باشد. ما باید خود را برای ورود به عالم آخرت آماده کنیم: «انا لله و انا الیه راجعون». ما در حال بازگشت به طرف خدا هستیم. چند منزل پایین آمدیم و نزول کردیم تا رسیدیم به دنیا، و از اینجا شروع می‌کنیم به رجعت و برگشت به طرف خدا. اما ابتدا کجا بودیم؟ عالم ذر. در آنجا وضعمان بسیار خوب بود. خداوند برای امتحان، ما را در این قفس خاکی زندانی کرد. چه بلاها که به سر خودمان آوردیم، چه خیانت‌ها که در حق خودمان روا داشتیم، در نتیجه، این همه فاصله بین خودمان و حضرت احدیت ایجاد کردیم.
محبت حق تعالی به انسان
هر مقداری از حضرت حق که دورتر بشویم، از منزلت انسانی خود بیشتر فاصله می‌گیریم. البته او با ما هست: «و هو مَعَکُم أینما کُنتم».^۵ این من هستم که برای خودم حجاب‌های ظلمانی ایجاد می‌کنم؛ زیرا هر معصیتی یک حجاب و در حکم یک سلول آهنی است. ولی تمام این حجاب‌ها و سلول‌ها را می‌توان از میان برداشت. ناصری می‌تواند حجاب‌های هفتاد ساله‌ و سلّول‌های متعددی را که برای خود درست کرده، با یک شب درِ خانه خدا آمدن، و با گفتن اینکه اشتباه کردم، در اثر ندامت قلبی، موجبات رستگاری خود را فراهم سازد. جوان‌ها کارشان بسیار آسان‌تر و راهشان نزدیک‌تر است. یک شب درِ خانه خدا برویم و بگوییم: خدایا، «مَن لیْ غَیُرک؛ کسی نیست که به من رحم کند و مرا مورد عنایت قرار بدهد، به جان امام زمان علیه السلام قسم، خدا گناهان ما را می‌بخشد. کسی که چنین خدای مهربانی دارد، آیا سزاوار است که از او غافل بماند؟ چرا باید بگذارد بار گناهانش سنگین شود؟ در روایات آمده است که اگر شخص معصیت کاری در حالی که همه خوابیده‌اند، بیدار شود، و دو رکعت نماز بخواند و بگوید خدایا من آمدم، خداوند او را می‌پذیرد وگناهانش را می‌آمرزد. همچنین در روایات آمده است که خشنودی خداوند از چنین کسی، بیشتر از کسی است که بار سفر و راحله‌اش را در بیابان گم کرده و تن به مرگ داده و ناگهان زاد و توشه‌اش را یافته است. در روایت دیگر آمده است که خدا ما را دوست دارد و ما را نیافریده تا در آتش دوزخ بسوزیم، او ما را خلق کرده است که در اوج سعادت و تکامل و در قرب خودش زندگی کنیم. نماز، کلید بهشت است، مهریه حورالعین است، سبب باز شدن چشم بصیرت انسان است، کسی که نمازش را درست می‌خواند پشت دیوارها را می‌بیند و چشم بصیرتش باز می‌شود. ویژگی عجیب نماز، این است که معجونی از عبادات گوناگون است. برخی افراد فقط به ذکر استغفار یا تسبیح می‌پردازند؛ اما نماز عبادتی است که در آن؛ تکبیر، تسبیح، تعظیم، تحمید و…، همه چیز در این نماز موجود است. لذا بهترین عبادات نماز است. نبی اکرم به اندازه‌ای برای نماز خواندن می‌ایستادند که پاهایشان ورم می‌کرد. آیه نازل شد که «ما انزلنا علیک القرآن لِتَشْقی؛^۶ برای چه خودت را این‌قدر به زحمت می‌اندازی؟» عرض کرد: «افلا اَکون عَبداً شکورا؛^۷ پروردگارا، در ازای این همه نعمت‌ها، نباید شاکر و شکرگذار تو باشم؟!» وقتی که امام زمان نماز می‌خوانند، درهای آسمان‌ها باز می‌شود و نماز من و شما هم با این همه نواقصش، به احترام امام زمان قبول می‌شود و به آسمان‌ها عروج می‌کند. در روایت داریم: «اوّلُ الوقتِ رضوانُ الله؛^۸ در اول وقت رضایت حق و خشنودی خداست».
مرحوم قاضی که استاد اخلاق بودند و از مردان بسیار فوق‌العاده و راه رفته، از او نقل شده که: من هر چه دارم، از نماز اول وقت دارم.

۲٫ تسبیح حضرت زهرا علیها السلام
تسبیح حضرت زهرا علیها السلام نیز بعد از نماز خیلی اثر دارد و کارهای نا بسامان زندگی ما را سامان می‌دهد. اگر کارت گره خورده، تسبیح حضرت زهرا علیها السلام را بگو، تا کارگشایی کند. حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم آن را به حضرت زهرا علیها السلام تعلیم داد تا در امور دنیوی دخترش گشایشی پیدا شود.
۳٫ساخت مسجد
یکی از اعمال مستحب، تأسیس مسجد است. روایات زیادی در این زمینه نقل شده‌ است. در روایت فرموده که حتی المقدور اگر می‌توانی، یک مسجد برای خودت بساز؛ اگرچه به اندازه‌‌ای باشد که یک کبوتر در آن بخوابد، که کنایه از کوچکی مسجد است. اگر مسجدی کوچک بسازی، خداوند خانه‌ای در بهشت برای تو مهیا می‌کند: «مَنْ بَنا مَسْجِداً بَنَا اللهُ لَهُ بِیْتاً فِی الْجَنَّه».^۹ اگر نمی‌توانی مسجد بسازی، دست کم مقداری آجر یا کیسه‌ای سیمان یا مقداری سنگ برای ساخت مسجد کمک کن و یا یک روز برای ساخت مسجد کار بکن. اینها همه‌اش اثر دارد. در روایت حکایت شده حضرت حق فرمود: «ان بیوتی فی الأرض المساجد؛^۱۰ خانه‌های زمینی من مساجدند». «و طوبی لمن زارنی فی بیتی؛ خوشا به حال کسی که در خانه من به زیارت من بیاید». و امام حسن مجتبی علیه السلام فرمودند: کسی که داخل مسجد می‌شود، زائر خداست و بر خداست که از زائرش پذیرایی بکند. الهی، ما همه برای زیارت تو به مسجد آمده‌ایم می‌خواهی از ما پذیرایی کنی؟ لطف کن و پرونده گناهان گذشته ما را بایگانی کن، خداوندا، آنچه به اولیا و مقربین و اوتاد و نجبا و نقبا عنایت کرده و می‌کنی، به ما هم عنایت بفرما. در روایت است: «مسجد بازار قیامت است». دنیا بازار دارد، آخرت هم بازار دارد و بازارش مساجدند هر کسی ببیند که چه چیزی می فروشد. به اینجا آمده‌ای تا نفس خودت و هوا و هوس‌هایت را بفروشی. در مقابل، چه چیزی بخری؟ حقیقت را!
۴٫صلوات
در مورد صلوات هم تأکید بسیار شده. از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام روایت شده:کسی که یک مرتبه بر نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم صلوات بفرستد، خداوند ده هزار مرتبه بر او صلوات می‌فرستد و در روایت دیگری است که نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: کسی که یک مرتبه بر من صلوات بفرستد، خداوند تمام گناهانش را می‌آمرزد و «لَم یَبْقِ مِنْ ذُنوبِه ذَرّه». حضرت صادق علیه السلام فرمودند: «لَم یَبْقِ شیءٌ مِمّا خَلق الله اِلا صلّی علی ذلک العبد؛^۱۱ کسی که یک بار بر نبی اکرم صلوات بفرستد، از مخلوقات خداوند چیزی نمی‌ماند، مگر آنکه بر او صلوات بفرستند». تمام ملائکه عرش و کرسی و زمین همه عالم وجود برای او صلوات می‌فرستند. در روایتی نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «من صلّی علیَّ و لم یَصلّ علی آلی لم یجد ریح الجنه؛^۱۲ کسی که بر من صلوات بفرستد ولی ذریه و آل مرا درود نفرستد، در قیامت بوی بهشت به مشام او نخواهد رسید». در مفاتیح الجنان در اعمال روز جمعه فرموده است: کسی که در روز جمعه بگوید: «اللهم صلّ علی محمدٍ و آل محمد و عَجّل فرجهم»، نمی‌میرد تا امام زمان را درک کند. در روایت دیگر آمده که این صلوات اختصاص به روز جمعه ندارد و همه روزها را شامل می‌شود. امام صادق علیه السلام فرمودند: بهترین چیزی که روز قیامت در میزان اعمالت می‌گذارند و بار اعمال صالح‌ تو را سنگین می‌کند، صلوات بر محمد و آل محمد علیهم السلام است.

پی‌نوشت‌ها
۱٫ بحارالانوار، ج۴، ص۱۰۶.
۲٫ غرر الحکم، ص۱۳۳.
۳٫ سوره عنکبوت: ۴۵.
۴٫ بحارالانوار، ج۷۹، ص۳۰۳.
۵٫ سوره حدید: ۴.
۶٫ سوره طه: ۲.
۷٫ بحارالانوار، ج۱۰، ص۴۰.
۸٫ الفقیه، ج۱، ص۲۱۷.
۹٫ الکافی، ج۳، ص۳۶۸.
۱۰٫ الفقیه، ج۱، ص۲۳۹.
۱۱٫ همان، ص۵۷.
۱۲٫ وسائل‌الشیعه، ج۷، ص۲۰۳.