محو دلدار : بررسی جایگاه نواب اربعه(خُلُق  ۲۳)

بخشی از سخنرانی آیت الله ناصری حفظه الله

بسم الله الرحمن الرحیم.

لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم …

نُواب اربعه، حق بزرگی بر اسلام دارند. حضرت بقیه الله -روحی له الفداء- دو غیبت داشتند؛ غیبت صغرا و غیبت کبرا. غیبت صغرای آن حضرت، هفتاد و چهار سال طول کشید. سپس غیبت کبرای ایشان آغاز شد. حضرت پنج سالشان بوده که غیبت فرمودند. الآن۱ ۱۱۷۷ سال از عمر مبارک حضرت گذشته است. پنج سالی در محضر پدرشان بودند و بعد از آن، مسؤولیت عالم وجود به عهده ایشان گذاشته شد.

نقش نواب اربعه در دوران غیبت صغرا

نوّاب اربعه، میان حضرت و جامعه واسطه بودند. عثمان بن سعید میان مردم و امام علی النقی علیه السلام و نیز امام حسن عسکری علیه السلام واسطه بود. این دو امام بزرگوار می‌خواستند مردم به ندیدن امام زمانشان عادت کنند؛ لذا مخفی بودند و این، مقدمه غیبت صغرا و کبرا بود. وقتی اصحاب می‌خواستند محضر امام علی النقّی یا امام حسن عسکری علیهماالسلام برسند، پرده‌ای می‌زدند و حضرت پشت پرده می‌نشستند و با اصحاب صحبت می‌کردند.

 زمانی که حضرت امام حسن عسکری علیه السلام به شهادت رسیدند، نامه‌ای از امام زمان علیه السلام رسید، مبنی بر این‌که شما میان ما و شیعیان و دوستان ما واسطه هستید.

عثمان بن سعید رحمه الله

حضرت مهدی علیه السلام در پنج سال اول زندگی، مخفی بودند. حتّی جعفر، برادر امام حسن عسکری علیه السلام خبر نداشت که برادرش فرزندی دارد. حضرت امام حسن عسکری علیه السلام وکیلی به نام عثمان بن سعید داشتند.

احمد بن اسحاق می‌گوید:

به محضر امام علی النقّی علیه السلام مشرف شدم، عرض کردم: «یابن رسول الله! من راهم دور است و نمی‌توانم خدمت شما برسم. درباره مسائلی که می‌خواهم بپرسم، چه کنم؟» حضرت فرمودند: «از عثمان بن سعید سؤال کن. قول عثمان بن سعید، قول من است. خط او خط من، و دست او دست من است».۲

بعضی گذشتگان این طور ایمان داشتند. عثمان بن سعید که می‌گفت: امام زمان! قربانت شویم، امام زمان هم به ایشان ایمان داشتند. الآن ما می‌گوییم: «بابی انت و امّی»؛ اما فقط لفظ است. حاضر نیستم یک قدم برای ولایت برداریم. حاضر نیستیم یک لحظه عّزت و آبروی خودمان را فدای اسلام بکنیم. می خواهیم اسلام را فدای خود کنیم.  درباره نوّاب اربعه کتابی نوشته‌اند۳  که بسیار عالی است. آن را مطالعه کنید و ببینند این بزرگوارها چه کرامات و معجزات و خوارق عاداتی داشته‌اند. البته این کرامات، از ناحیه امام زمان علیه السلام بوده است و این‌ها واسطه بودند

محمد بن عثمان رحمه الله

پیش از وفات عثمان بن سعید، نامه‌ای از سوی امام زمان علیه السلام برای پسرش -محمد بن عثمان- صادر می‌شود و طی آن، اعلام می‌گردد که وی نایب دوم امام زمان علیه السلام است. حضرت به محمد بن عثمان می‌گویند: «پدر شما سعادتمندانه زندگی کرد و پسندیده فوت کرد… من این ضایعه را تسلیت می‌گویم. خدا اجر شما را بزرگ بدارد….»۴

حضرت مطالب و تأییدات مفصلی درباره عثمان بن سعید بیان فرموده و او را به عظمت یاد می‌کنند. سپس می‌فرمایند: «تو در غیبت صغرا به جای پدرت میان ما و شیعیان ما واسطه هستی».۵

نمایندگی این پدر و پسر در غیبت صغرا چهل و هشت سال طول کشید.

حسین بن روح رحمه الله

محمد بن عثمان، به واسطه بیماری پیش از وفات خود، خوابیده بود و جمعیت، اطراف او حلقه زده بودند. جعفر بن احمد، یکی اصحاب خاص محمد بن عثمان بالای سر او نشست. همه می‌گفتند بعد از محمد بن عثمان، جعفر بن احمد نایب امام زمان علیه السلام خواهد بود. حسین بن روح هم که از خواص بود، پایین پای او نشسته بود. در دید مردم، حسین بن روح نسبت به جعفر بن احمد، درجه پایین‌تری داشت. محمد بن عثمان چشم‌هایش را باز کرد و گفت: «حضرت بقیه الله به من دستور دادند وصیت کنم حسین بن روح، نایب سوم باشد».

جعفر بن احمد که از اصحاب خاص بود و همه شیعیان می‌گفتند نایب می‌شود، به احترام حسین بن روح، بلند شد و پایین پای محمد بن عثمان نشست.۶

کدام یک از ما حاضریم چنین کاری بکنیم؟ جعفر بن احمد، بین اجتماع بر حسین بن روح مقدم بود؛ ولی وقتی این سخن را شنید، فوراً از بالای سر بلند شد و پایین پا نشست و حسین بن روح را بر جای خود نشاند. این، از آثار ایمان است.

پس از محمد بن عثمان، حسین بن روح که ساکن بغداد بود، مسؤولیت را به عهده گرفت.

کرامتی از جناب حسین بن روح رحمه الله

شخصی به محضر حسین بن روح آمد که مقداری طلا و پول آورده بود تا حسین بن روح آن‌ها را بگیرد و رسید آن را  از جانب حضرت، تحویل بدهد. حسین بن روح فرمود: «برو در دجله بینداز و بیا رسید آن را بگیر و برو». گفت: «در دجله؟» گفت: «بله». او هم رفت. خوب! نماینده حضرت است و باید اطاعت کرد. طلاها را در دجله انداخت و رسید خواست. گویی آن شخص، درباره حسین بن روح شکی در ذهنش بود که آیا اموال را به دست حضرت می‌رساند؟ لذا گفت: «رسید می‌خواهم». حسین بن روح هم گفت: «وقتی آمدی، رسید بگیر». پس از آن‌که آمد، حسین بن روح کیسه‌ای نشانش داد و گفت: «کیسه‌ای که می‌خواستی به من بدهی، همین است؟» گفت: «بله آقا! همین بود. من آن را در  دجله انداختم. دست شما چه می‌کند؟»۷

کرامتی از مرحوم میرزای قمی

مرحوم میرزای قمی هم که در قبرستان شیخان قم دفن است قضیه‌ای مشابه قضیه پیش دارد. یک نفر بعد از فوت او سر قبرش می‌آید و خیلی گریه و زاری می‌کند. از او می‌پرسند: «چرا این قدر گریه می‌کنی؟» می‌گوید: «کرامتی از او سراغ دارم. با کشتی از سفر بر می‌گشتیم. کیسه‌ای که به کمر بسته بودم و حاوی همه دارایی‌ام بود، باز شد و در دریا افتاد. بعد از عبادات و توسلات مفصل مرا به میرزای قمی راهنمایی کردند. نشانی میرزای قمی را جویا شدم و در منزلش رفتم. مرحوم میرزا در را باز کرد و کیسه را به دستم داد. گفت: «بگیر و برو و به کسی هم نگو». این شخص وقتی با خوشحالی به شهر محل سکونت خود باز می‌گردد، دیری نمی‌پاید که به خود می‌آید و می‌گوید من کیسه طلا و دارایی خود را در دریا گم کردم. آیت الله میرزای قمی در قم و خانه‌اش به من باز گرداند، چطور من سبک سری کردم و این مرد الهی را رها کردم. با عجله به قم باز می‌گردد که متوجه می‌شود میرزای قمی از دنیا رفته است. این مرد ثروتمند مقبره‌ای بر قبر این مرد الهی می‌سازد و خود تا پایان عمر خادم آن مقبره می‌شود.۸

نظیر این کرامت را من از بعضی از بزرگان دیده‌ام؛ خدا می‌داند. ولی اگر راجع به امام زمان علیه السلام مطلبی بگوییم، برخی می‌گویند: «این‌ها غلو می‌کنند». این مطالبی که می‌گوییم، برای دوستان ایشان است. مقام ائمه علیهم السلام را که نمی‌توانیم بشناسیم. آن مقام، خیلی بالاتر از این‌ها است. حضرت امام حسن علیه السلام می‌فرماید: «همانا برای خداوند در شرق و غرب عالم، وجود دو شهر بسیار بزرگ است… و در هر کدام با هزاران زبان با هم سخن می‌گویند که هر کدام با دیگری متفاوت است و من همه آن زبان‌ها را می‌شناسم و برای آن‌ها هیچ حجتی به جز من و برادرم حسین علیه السلام وجود ندارد».۹

علی بن محمد سمری رحمه الله

موقعی که اجل جناب حسین بن روح فرا رسید، حضرت بقیه الله توقیعی فرستادند که نیابت را به علی بن محمد سمری واگذار کن. او هم از بزرگان بود. حضرت را می‌دید و نامه‌ها را تحویل می‌داد و سپس جوابش را می‌آورد.

این دو بزرگوار هم نیابتشان ۲۶ سال طول کشید. موقعی که رحلت علی بن محمد سمری -نایب چهارم  امام زمان علیه السلام- رسید، نامه‌ای به این مضمون آمد که: دوستان را جمع کن و بدان که تا شش روز دیگر فوت می‌کنی. آماده شو و برای نیابت احدی، وصیت نکن. غیبت صغرا تمام شد و غیبت کبرا آغاز شد. هرکسی که از این تاریخ به بعد ادعا کند که نایب خاص امام زمانم، قطعاً دروغ است و باید او را تکذیب کرد.۱۰

ادعاهای دروغ

کسانی که اهل توسل بوده و محضر حضرت رسیده‌اند، بسیارند و کتاب‌هایی در این زمینه نوشته شده است؛ اما بعضی‌ها که پیدا شده‌اند و می‌گویند ما با امام زمان رابطه داریم، آقا به من دستور دادند، والله این‌ها دکان است. مخصوصاً در برخی شهرها زیاد پیدا شده است. همه این‌ها یا در و دکان، یا خیالات است. اخیراً چند نفر از آن‌ها نزد ما آمدند. به یکی از آن‌ها گفتم: «تو که با امام زمان ارتباط داری، فلان مطلب را بگو». جوابی ندادند و بلند شدند و رفتند.  بعضی از آن‌ها هستند که می‌خواهند خوب بشوند؛ ولی نمی‌دانند چه کار بکنند. به ریاضت و ذکری مشغول می‌شوند و خیالاتی می‌شوند. هر کسی، هر ذکری را نمی‌تواند بگوید. بله؛ ما اجازه داریم آنچه که از شرع مقدس رسیده است، انجام دهیم. تسبیح حضرت زهرا علیهاالسلام را هر چه می‌خواهی بگو؛ هیچ ضرر ندارد. دعاهایی که از اهل‌بیت علیهم السلام رسیده است، هر چه می‌خواهی بخوان؛ اما بنشینیم هزار بار فلان ذکر را  که عدد آن از اهل‌بیت علیهم السلام نرسیده است، بگوییم. این خطرناک است. همین طور که هر غذایی یک اثری دارد، هر ذکری هم اثری دارد.

بعضی‌ها دیده‌اند فلان آقا ذکری را می‌گفته؛ او هم می‌نشیند روزی چند هزار  بار می‌گوید. بعد خیالاتی می‌شود و ادعا می‌کند با حضرت رابطه دارد.  این‌ها یک بخش هستند. یک بخش هم دانسته دکان باز می‌کنند.

برادرها! خواهرها! تا پیش از زمان سفیانی و سید حسنی و صدای آسمانی، هر کس هر پست و مقامی را ادعا کند و بگوید: با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در ارتباطم و از جانب ایشان مأموریت دارم، طبق گفته همه علمای شیعه بدانید که یا دکان است یا آن شخص، مریض است.

از همه آن‌هایی هم که گفته می‌شود تشرف پیدا می‌کنند، بسیاری محضر خود حضرت نمی‌رسند. پنج طایفه با حضرت بقیه الله عجل الله تعالی فرجه الشریف ارتباط دارند. نجبا، نقبا، اوتاد، صلحا، رجال الغیب ممکن است خدمت یکی از این افراد برسند. حاج مؤمن رحمه الله که از رفقای مرحوم علامه شهید دستغیب و از دوستان ما هم بود، خیلی مرد فوق العاده‌ای بود. حالات حاج مؤمن در کتاب داستان‌های شگفت آمده است. آن مرحوم می‌گفت: «سه شبانه روز محضر امام زمان بودم. چندین صف پشت سر حضرت نماز می‌خواندند. هر کسی هم جای مخصوصی داشت». عده‌ای اطراف حضرت هستند. ممکن است هر کدام از ما توسل پیدا کنیم، حضرت به رجال الغیب یا به اوتاد، یا به نجبا یا به نقبا دستور بدهند که برو و مشکل این آقا را حل کن. او می‌آید و کار من را اصلاح می‌کند. بعد من می‌گویم: «امام زمان را دیدم». کجا امام زمان را دیدی؟ تو کجا و امام زمان کجا؟! این‌ها واسطه‌هایی میان مردم هستند. به وسیله این‌ها هم زمین محفوظ است. پس از هر کسی به واسطه شخصی غیبی گره‌گشایی شد یا امری غیر متعارف را دید، نمی‌تواند بگوید: امام زمان را دیدم. ممکن است یکی از این پنج طایفه باشند.

پی‌نوشت

1. سال ۱۴۳۲هجری قمری.

2. الغیبه للطوسی، محمد بن ابراهیم نعمانی، تهران، مکتبه الصدوق، ۱۳۹۷ق، ص ۳۵۴٫

3. سفیران امام علیه السلام، عباس راسخی، انتشارات محب یا «نواب اربعه، یا سفرای امام زمان علیه السلام»، علی دوانی، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی.

4. الغیبه للطوسی، ص ۳۶۱٫

5. همان.

6. بحارالانوار، ج ۵۱، ص ۳۵۴ و ۳۵۳؛ الغیبه للطوسی، ص ۳۷۰٫

7. منتخب‏الأنوارالمضیئه، ص ۱۱۰٫

8. آموزه‌های وحی در قصه‌های تربیتی، عبدالکریم پاک‌نیا، قصه ۲۲٫

9. بحارالانوار، ج ۲۷، ص ۴۱٫

10. الغیبه للطوسی، ص ۳۹۵٫