محو دلدار : لباس روح (خُلُق  ۱۲)

سخنرانی حضرت آیت الله ناصری

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

اشاره:

در شرح خطبه همام مقدمه‌ای در مورد اهمیت تقوا و تقسیم تقوا به تقوای فردی و اجتماعی، در شماره دهم بیان شد؛ در این مجال، تقوا به عنوان لباس روح معرفی می‌شود که هم ما را محافظت می‌کند و هم نیاز به محافظت دارد؛ و در ادامه برای آشنایی با آثار تقوا دل‌های شما را به سفره معنوی آیات قرآن کریم دعوت می‌کنیم:
بسم الله الرحمن الرحیم. و لا حول و لا قوه الّا باالله العلی العظیم
عرض کردیم که تقوا محدودیت نیست. کسی نمی‌تواند بگوید تقوا مرا محدود می‌کند. تقوا محدودیت نیست، بلکه مصونیت است. این واژه و مشتقاتش ده‌ها مرتبه در قرآن به کار رفته که معلوم می‌شود اهمیت فراوانی دارد. تقوا عالی‌ترین صفت انبیا و اولیاست. حضرت امیرمؤمنان علیه السلام نیز خطبه‌های زیادی راجع به تقوا ایراد فرموده‌اند و در خطبه ۹۱ به طور مفصل در این باره مطالبی آمده است. حضرت می‌فرماید: «ألا فَصُونُوها وَ تَصُونُو بِهَا؛ شما تقوا را (در همه حالات و حرکتتان) رعایت و حفظ بکنید و تقوا نیز شما را حفظ می‌کند»؛ یعنی اگر آداب و رسومی را که شرع مقدس برای من تعیین کرده است رعایت کنم، آن‌گاه تقوا مانند پلیس باطنی روح مرا از انحراف و آلودگی و حجاب‌های ظلمانی حفظ می‌کند و نمی‌گذارد آسیبی به آن برسد، که به تعبیر قرآن «وَ لِبَاسُ التَّقْوَا ذَلِکَ خَیْرٌ»^۲. صریح آیه شریفه است که تقوا به منزله لباس است. لباسی باطنی است همان‌گونه که این لباس، مرا از سرما و گرما حفظ می‌کند، تقوا هم لباس روحانی است که نمی گذارد ظلمت و آلودگی‌ها و گرد و غبار غفلت بر آن بنشیند و روحت را همیشه شاد و خرم نگه می‌دارد. با وجود آنکه لباس، مرا حفظ می‌کند، من نیز لباس را از سرقت و پاره شدن حفظ می‌کنم. تقوا نیز این گونه است: هم آن تو را حفظ می‌کند و هم تو آن را حفظ می‌کنی، هم تقوا محافظ توست و هم تو محافظ آن هستی. بنابراین هیچ «دوری» پیش نمی‌آید.
آن‌گاه امام علیه السلام فرمودند: «اَلمُتَّقیُّ مَنِ اْتَّقَ الذُّنوب؛ متقی کسی است که گناه نکند». کسی که گناه  نکند، متقی است. گناه دو جهت دارد: یا ترک واجبات است، یا انجام محرمات. ترک واجب و انجام حرام، هر دو گناه است. متقی کسی است که هم واجباتش را ترک نکند و هم محرمات را انجام ندهد. آن‌گاه حالت نفسانی در وجود انسان پیدا می‌شود. طبع شعر از کجا آمده؟ خدا این را به شما داده. در اثر انجام واجبات و ترک محرمات نیز خدا به شما حالتی می‌دهد که چشم دلت باز می‌شود و پشت دیوارها را می‌بینی، مستجاب الدعوه می‌شوی. پیرمرد بسیار خوبی در نجف بود که حمّالی می‌کرد. پنجاه سال قبل او را در نجف دیده بودم. محاسن بلند و قد کوتاهی داشت با اینکه حمال بود و به لباس‌هایش چند وصله داشت، اما همیشه شسته و قشنگ بود. طنابی هم بر دوش می‌انداخت و سرش هم پایین بود و همیشه ذکر می‌گفت. نقل شده که بچه خواهر این مرد، از پشت بام سقوط می‌کند و خواهر فریاد می‌زند. در همان لحظه این پیرمرد هم حضور داشت و می‌گوید: خدایا، نگهش دار! بچه در میان زمین و آسمان می‌ماند. پیرمرد نزدیک می‌رود و می‌گوید: خدایا، بچه را بده. او را گرفت و بر زمین گذاشت. مردم پیرامونش جمع شدند و گفتند مستجاب‌الدعوه شده‌ای؟ گفت: من حمّال خودتانم. یک عمر خدا هر چه گفت، من فرمان بردم. حالا من از خدا تقاضایی داشتم و خدا عطا کرد. در روایتی، حضرت حق فرموده است: «عَبْدی أطِعْنی حَتَّی أجْعَلُکَ مَثَلی؛ ای بنده من، اطاعت من را بکن تا مثل من بشوی»؛ یعنی همین‌طور که من به هر چی بگویم باش، می‌شود، تو نیز به هر چی بگویی باش، می‌شود. چندین روایت به همین مضمون هست.
به هرحال، در اثر انجام واجبات و ترک محرمات، حالتی به انسان داده می‌شود که از گناه بدش می‌آید. این کار امکان دارد؛ همان گونه که بیماری که تب دارد، از لذیذ‌ترین غذا متنفر است. کسی که تقوا پیدا کند نیز همین‌گونه است. اما این یک شکل است. شکل دیگرش آن است که می‌بیند حقیقت این غذا و حقیقت این معصیت چیست و چشمش باز است. لذا انبیا معصیت نمی‌کردند. مرتکب کوچک‌ترین معصیت نمی‌شدند؛ چون اثرش را می‌دیدند. پزشکی را فرض کنید که زنی بسیار زیبا را دیده باشد، اما می‌داند که فلان مرض مسری را دارد. این دکتر اصلاً به او میل پیدا نمی‌کند. یا مثلاً کسی که شدیداً گرسنه است، آیا غذایی را که همه‌اش چرک و خون است، می‌خورد؟ تقوا نیز حقایق را نشان می‌دهد. آنها که چشمشان باز شده و حقایق را می‌بینند، از راه تقوا به این جا رسیده‌اند. حقیقت غذا را می‌دیدند و نمی‌توانستند غذای حرام را بخورند.
آثار تقوا
۱٫خدا دوستش دارد
کسی که تقوا داشته باشد، آثار زیادی دارد. یکی از آثار تقوا این است که خدا دوستش دارد: «اِنَّ اللهَ یُحِبُّ الْمُتَّقین»^۳. این صریح قرآن است. کسی که خدا دوستش باشد، چه غمی دارد؟ قصه ایاز و سلطان محمود است که گفت من تو را که دارم، همه چیز دارم. کسی که خدا را دارد، همه چیز دارد.
۲٫ درکاری نمی‌ماند
اثر دیگرش این است: «ومَنْ یَتَّقِ الله یَجْعَل لَهُ مَخْرَجا».^۴ کسی که تقوا داشته باشد، در کارهایش در نمی‌ماند نه در کارهای دنیوی و نه در کارهای اخرویش. درکارها فرج و گشایش برایش حاصل می‌شود.
۳٫ برکات نازل می‌شود
یکی دیگر از آثار تقوا این است که برکات آسمان و زمین نازل می‌شود. در سوره اعراف آیه ۹۶ می‌فرماید: «وَ لَوْ أنَّ اَهْلَ الْقُری ءَامَنُواْ وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِم بَرَکَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَ الْأرْضِ؛ اگر مردم تقوا و ایمان داشتند، برکات آسمان و زمین برایشان نازل می‌شد». اینکه برکات آسمان از ما منع شده است، در اثر معاصی و بی‌بند و باری‌های ماست. به خدا و پیامبر و ولایت توهین می‌کنند و من و شما هم ساکت می‌نشینیم. چنان که در جلسه قبل عرض کردم، ما نیز عقاب می‌شویم، طبق آیه شریفه. سکوت خوبان در برابر خلاف شرع و خلاف ضوابط الهی، باعث عقاب آنها هم می‌شود. همین کارها شد که این وضعیت پیش آمد. لذا از رحمت الهی هیچ خبری نیست. کسی که تقوا داشته باشد، خدا برکات زمین و آسمان را بر او فرو می‌ریزد. کشاورزی می‌کنیم و در زمین هزار متر زمین باید چندین خروار گندم به عمل بیاید، می‌بینید یک خروار محصول می‌دهد. قاعده‌اش این است که طبق صریح آیه قرآن، یک دانه گندم، هفت‌صد دانه بدهد. پس چطور شده است که بذر می‌ریزیم و تخمش هم از بین می‌رود؟ آیه شریفه می‌فرماید: «سَبْعَ سَنابِل فِی کُلِ سُنْبُلَه»؛^۵ یعنی یک گندم باید هفت خوشه بدهد و هر خوشه هم صد دانه داشته باشد که می‌شود هفتصد دانه و در ادامه آیه هم آمده: «وَ یُضاعِفُ لِمَنْ یَشَاء»؛^۶ به بعضی بیش از این مقدار هم می‌دهیم. اهل تقوایی از شیراز نقل کرده که یک دانه گندم کاشته و ۱۴۰۰ دانه گندم برداشت کرده؛ یعنی محصول یک مَن گندم، ۱۴۰۰ مَن گندم بوده. این اثر تقواست. تقوا پیشه کن و با خدا رفیق باش که نانت در روغن است.
۴٫ دشمن مسلط نمی‌شود
در آیه دیگر می‌فرماید: «اِنْ تَصْبِرُو وَ تَتَّقُوا لا یَضُرُّکُم کَیْدَهُم شَیْئًا»؛^۷ یعنی اگر تقوا داشته باشید، دشمن نمی‌تواند بر تو مسلط بشود و تو را اذیت کند.
۵٫ اعمال اصلاح می‌شود
می‌فرماید: «یُصْلِح لَکُم أعمالَکُم»؛^۸ تقوا اعمال من را اصلاح می‌کند.
۶٫گناهان آمرزیده می‌شود
همچنین می‌فرماید: «و یَغْفِرُ لَکُم ذُنُوبَکُم».^۹ و اگر من تقوا پیدا کردم، خدا گناهان من را می‌بخشد.
۷٫ قدرت تشخیص
بعد می‌فرماید: «اِن تَتَّقُوا الله یَجْعَل لَکُم فُرقانا»^۱۰. اثر دیگر تقوا آن است که اگر بخواهند از اسلام و قرآن و ولایت جدایت کنند، خداوند «فرقان» و قدرت تشخیص می‌دهد.
۸٫ قبولی اعمال در گرو تقواست
می‌فرماید: «اِنَّما یَتَقَبَّلُ الله مِنَ الْمُتَّقین».^۱۱ یکی دیگر از آثار تقوا این است که خدا اعمالت را قبول می‌کند و همه را می‌پذیرد. خداوند اعمال متقین را قبول می‌کند، نه اعمال هر کسی را.
۹٫آثار دیگر تقوا
زیادتی محبت به حق، حفظ از انحراف اخلاقی و جنسی، و استجابت دعا است. انسان متقی، دیگر غذای حرام هم نمی‌خورد، دیگر در بازار کم و زیاد نمی‌کند، طبق ضوابط عمل می کند، ربا نمی‌خورد. در روایت، حضرت امام صادق علیه السلام فرمود: «تَرْکُ لُقْمَهٍ مِنَ الْحَرام أحَبُّ اِلَی الله مِن صَلَوه ألْفَیْ رَکْعَه» اگر کسی یک لقمه حرام را ترک کند، آثار و ثوابش بهتر از دو هزار رکعت نماز مستحبی است با شکمی که پر از غذای حرام است، هیچ ارزش ندارد. کسی که شکمش پر از حرام است، نمازش قبول نمی‌شود، نه نماز واجبش و نه مستحبش. در روایات متعددی داریم که اگر کسی یک لقمه حرام بخورد، تا چهل روز عباداتش مقبول نیست. زن و فرزندی که به آنان غذای حرام می‌دهم، در روز قیامت از من شکایت می‌کنند و عبادات من هم هیچ اثری ندارد.
انسانی که می‌خواهد متقی باشد، ابتدا باید حق‌الناس را بپردازد و چیزی از حقوق مردم بر گردنش نباشد. و اگر نمی‌توانم فعلاً حق آنها را بپردازم، باید تصمیم بگیرم که بعد بپردازم و آن موقع می‌توانم لباس تقوا را بپوشم و روح تقوی در وجود من جلوه‌گر بشود. حضرت فرمودند که ردکردن یک درهم از حق الناس، در نزد خدا بهتر از هفتاد حج مقبول است.
اگر نمی‌خواهی که مردم کلاه سرتان بگذارند، شما هم بر سر آنها کلاه نگذارید. اگر دوست ندارید که مالتان را بخورند، شما هم مال مردم را نخور. اگر نمی‌خواهید پشت سرت حرف بزنند، شما هم پشت سر آنان حرفی نزنید.

پی‌نوشت‌ها
۱٫ سوره آل‌عمران: ۱۸۲.
۲٫ سوره اعراف: ۲۶.
۳٫ سوره توبه: ۴.
۴٫ سوره طلاق: ۲.
۵٫ سوره بقر: ۲۶۱.
۶٫ سوره بقره: ۲۶۱.
۷٫ سوره آل‌عمران: ۱۲۰.
۸٫ سوره احزاب: ۷۱.
۹٫ سوره آل‌عمران: ۳۱.
۱۰٫ سوره انفال: ۲۹.
۱۱٫ سوره مائده: ۲۷.