محو دلدار :  فضیلت ماه ذیحجه و عظمت ولایت اهل‌بیت علیه السلام (خُلُق ۳۱)
برگرفته از سخنرانی آیت‌الله ناصری حفظه الله

ماه ذیحجه، ماه با شرافتی است. بعضی تعریف‌ها و عظمت‌های ماه مبارک رمضان را برای این ماه هم نوشته‌اند. در روایت دارد که دهه اول ماه ذیحجه، از همه دهه‌ها با شرافت‌تر است.۱ در بعضى روایات آمده است که آن ده شبی که در سوره فجر با عبارت «و لیال عشر» به آن سوگند یاد شده، شب‌هاى دهه اوّل ماه ذیحجه است و این سوگند، به دلیل عظمت آن است. ۲
خداوند در آیه ۲۸ سوره حج از «أیّام مَعْلُومات» سخن گفته و دستور داده است که مؤمنان باید در آن ایام به یاد خدا باشند. یکى از تفسیرهاى معروفِ «أیّام مَعْلُومات» که در روایات هم آمده، ده روز اوّل ماه ذیحجه است.
یکی از اعمال مشهور این دهه، دو رکعت نماز بین نماز مغرب و عشا است. خواندن این دو رکعت نماز باعث می‌شود با اعمال و ثواب حاجی‌ها شریک شوید. این فضیلت، به این ماه و این دهه اختصاص دارد. حدود ده، پانزده اتفاق و مناسبت در این ماه واقع شده که سبب شرافت این ماه بر سایر ماه‌ها شده است. ۳برخی مناسبت‌های این ماه عبارتند از:
ازدواج حضرت فاطمه علیها السلام با امیرالمؤمنین علی علیه السلام (روز اول ذیحجه، سال دوم) شهادت امام محمد باقر علیه السلام (روز هفتم ذیحجه، سال قمری) شهادت حضرت مسلم بن عقیل (سال قمری) انتصاب امیرالمؤمنین علیه السلام به جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم و عید سعید غدیر (روز هجدهم، سال دهم) مباهله پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم (روز بیست و چهارم)، روز نهم این ماه، عرفه و روز دهم نیز روز عید قربان است.
این ماه با عظمت، ماه دعاست. ماه بایگانی کردن پرونده‌ها است. ماه برآورده شدن حاجات است. از خداوند بخواهید تا به شما عنایت‌کند. ماه آدم شدن است. هر کس صفات رذیله‌ای داشته باشد، در باطن به صورت یکی از حیوانات خواهد بود. در این ماه می‌توانیم در اثر توبه و استغفار و اصلاح خودمان، از صور حیوانی به صور ملکوتی منتقل بشویم. ماه بسیار با عظمتی است. این ایام، ایام بسیار مبارکی است. این دو رکعت نماز بین مغرب و عشا را تا حد امکان فراموش نکنید. دعاهایی را که برای این ایام بیان شده است -مثل پنج دعایی که هدیه به حضرت عیسی ‌بن مریم شده است- بعد از نماز بخوانید. ‌همچنین شب و روز عرفه ‌اعمالی مفصل دارد که فراموش نکنید.
فضیلت شب و روز عید غدیر
اعظم از همه این مناسبت‌ها، شب و روز غدیر است که ولایت در آن به فعلیت رسید. اگر ولایت قبلاً در مرحله ثبوت و انشاء بود، در روز هجدهم این‌ ماه به مرحله‌ فعلیت و اثبات رسید. برای اینکه‌ بدانیم شب و روز غدیر چه عظمتی دارد، به این بیان توجه کنید. در روایت دارد که در هر شب از ماه مبارک رمضان، حضرت حق، میلیون میلیون از گنه‌کاران را می‌بخشد. شب‌های جمعه ماه مبارک و شب‌های قدر، در هر ساعتی میلیون میلیون نفر را می‌بخشد. شب عید فطر به اندازه‌ای که در کل ماه بخشیده است، می‌بخشد و می‌آمرزد؛ لکن در شب و روز غدیر، به حرمت و به عظمت امیرالمؤمنین علیه السلام چندین برابر آنچه که در ماه مبارک بخشیده و آزاد کرده است می‌بخشد و می‌آمرزد. ۴
روز غدیر، روز اکمال دین و روز اتمام نعمت است. قرآن درباره عظمت این روز و ولایت حضرت علی علیه السلام می‌فرماید:
یا أیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرین؛‏۵
اى پیامبر! آنچه از سوی پروردگارت بر تو نازل شده است، [به مردم] برسان و اگر نکنى، رسالت او را انجام نداده‏اى. خداوند تو را از [خطرات احتمالى] مردم، نگاه مى‏دارد. خداوند، جمعیّت کافران [لجوج] را هدایت نمى‏کند.
حضرت حق با لحن تهدیدآمیز با پیغمبرش سخن‌ گفته، می‌فرماید: اگر ولایت و خلافت علی را بیان نکنی و امروز علی را میان این ۱۲۰ هزار جمعیت به خلافت‌عهدی معرفی نکنی، برای ما کاری نکرده‌ای.
خیلی عجیب است! پیغمبری که افضل و اشرف موجودات است، پیغمبری که اولین مخلوق خدا است، پیغمبری که از نور وجود مقدسش عرش و کرسی آفریده شده است، برای ابلاغ ولایت حضرت امیر، خطاب تهدید‌آمیز می‌شنود که اگر ولایت علی را نرسانی، برای ما کاری نکرده‌ای و زحمات همه این ۲۳ سال هدر رفته است. اگر هم از منافقان می‌ترسی،«وَ اللهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاس؛۶ خدا حفظت می‌کند».
در آن هوای سوزان بیابان‌های عربستان، حضرت دستور دادند آن‌ها که جلوترند، برگردند و آن‌ها که عقب‌ترند خود را برسانند. منبری تشکیل دادند و خطبه بسیار مفصلی خواندند که شیعه و سنی نقل کرده‌اند.۷ در ضمن آن، امیرالمؤمنین علیه السلام را سر دست گرفتند و فرمودند: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه». بعد از اینکه این کار، تمام شد، زن و مرد با امیرالمؤمنین علیه السلام بیعت کردند. آیه نازل شد که:
الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی‏ وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دینا؛۸
امروز، دین شما را کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان آیین [جاودان] شما پذیرفتم‏.
یعنی دین اسلام تا به حال ناقص بود و الآن به کمال رسید. مطالبی که در این ۲۳ سال بیان کردی، کامل نبود و ولایت، تمام کنند‌ه‌اش است.
«وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی»، یعنی نعمت خود را بر شما تمام کردم. دیگر به این دین راضی شدم. این نشان‌گر عظمت و اهمیت ولایت اهل بیت علیهم السلام -مخصوصاً ولایت آقا امیرالمؤمنین علیه السلام است-. انسان در مورد فضائل و مناقب حضرت علی چه بگوید؟! خود حضرت امیر علیه السلام در نهج البلاغه در خطبه معروف شقشقیه می‌فرمایند:
یَنْحَدِرُ عَنِّی السَّیْلُ وَ لَا یَرْقَى إِلَیَّ الطَّیْر؛۹
سـیـل [عـلوم و مـعـارف] از من سرازیر می‌شود و هیچ پرواز کننده‌ای [در فضا و امواج علوم] به بلندای من نمی‌رسد.
چه‌کسی می‌تواند به مقام من برسد؟ علوم و معارف، مثل سیل از من ریزان است و احدی نمی‌تواند به مقام و عظمت من پی ببرد.
در آیات و روایات، ولایت اهل بیت علیهم السلام را به چیزهای متعددی تشبیه کرده‌اند: مثل آب یا دانه‌های تسبیح یا نقطه که مطالب و معارف حاصل از آن‌ها زیاد است. به مناسبت این عید شریف به یکی از آن‌ها اشاره می‌کنم، تا ما هم -ان‌‌شاءالله- فضیلت و ثواب‌های عجیبی را که برای نقل فضائل حضرت امیر علیه السلام بشارت داده‌اند درک کنیم.
معنای نقطه بودن حضرت علی علیه السلام
امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرمایند: «انا النقطه».۱۰ اولاً بدانیم که همه علوم و معارف در قرآن هست. خود قرآن می‌فرماید: «وَ لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلاَّ فی‏ کِتابٍ مُبین».۱۱ هر چه‌ از علم اولین و آخرین هست در قرآن است.
در برخی نقل‌ها آمده که حضرت فرمودند: آنچه که از علوم و معارف در قرآن آمده، در سوره حمد جمع شده است و آنچه در سوره حمد است در «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم» است و آنچه در «بسم الله الرحمن الرحیم» آمده در بای آن است و من آن نقطه‌ای هستم که در باء بسم الله است. این یعنی چه؟
حضرت امیر در این حدیث می‌فرمایند: «علم تمام قرآن در سوره حمد است».
سوره حمد، سوره‌ای عجیب است. در روایت هست که اگر کسی این سوره را هفت بار بر مُرده بخواند و مرده زنده شود، تعجب نکند. ۱۲استاد ما مرحوم آیت الله سید محمد کشمیری فرمودند: «من بالای سر حیوانات متعددی که مرده بودند، حمد خواندم و زنده شدند».
امام خمینی قدس سره یک مقداری پرده از روی این سوره در تفسیرشان برداشتند؛ اما ادامه نداند. یک مقدار آن الآن در دست هست که حقایقی را در آن کشف کرده است.
امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرمایند: «من آن نقطه‌ای هستم که در باء بسم الله سوره حمد است». یعنی چه؟ ممکن است منظورشان این باشد که هر خطی که می‌خواهیم بنویسیم -چه عمودی باشد چه افقی- اول نقطه می‌گذاریم تا نقطه نگذاری خطی ایجاد نمی‌شود. تا خطی نباشد، حرفی ایجاد نمی‌شود. تا حرفی هم نوشته نشود، کلمه‌ای نوشته نمی‌شود و در نتیجه هیچ جمله ای نوشته نخواهد شد. جمله متفرع بر کلمه است و کلمه متفرع بر حرف، حرف متفرع بر خط و خط متفرع بر نقطه است. در نتیجه هر چه بخواهی بنویسی، باید اول نقطه بگذاری؛ یعنی نقطه، ساری و جاری در حرف و کلمه و در کلام است.
هر چه هست، نقطه است. حضرت می‌خواهند بفرمایند هر چه هست، منم.
معنای دیگر «انا نقطه»
ممکن است معنای دیگری هم داشته باشد. در روایات است هر کاری که می‌خواهید انجام دهید «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم» بگویید. ۱۳در روایت دارد اگر در ابتدای کار، بِسْمِ اللهِ نگویی، این کار، میمون و مبارک و نتیجه بخش نیست؛۱۴ مثلاً موقعی که می‌خواهی غذا بخوری، شیاطین یک طرف می‌آیند و ملائکه هم طرف دیگر می‌نشینند اگر «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم» گفتی، ملائکه به شیاطین می‌گویند: «دور شوید. شما حقی در این سفره ندارید». این‌ها دور می‌شوند و ملائکه با شما شرکت می‌کنند و خیر و برکت و رحمت و عافیت در آن سفره موجود است. اگر بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم نگفتی، ملائکه عقب می‌نشینند و شیاطین با شما شرکت می‌کنند. ۱۵
در روایات، حضرت امیر علیه السلام هم فرمودند: «من نقطه بای بِسْمِ اللهِ هستم»؛ یعنی اول به ولایت توجه بکن. ولایت، مقدمه توحید است. توحیدی که ولایت نداشته باشه، یک ریال ارزش ندارد. توحید با ولایت ارزشمند است؛ لذا در روایتی جناب خوارزمی از بزرگان اهل سنت نقل می‌کند که نبی اکرم صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند: «یا علی! اگر بنده‌ای خدای عزوجل را به اندازه عمر نوح عبادت کند و به اندازه کوه احد طلا داشته باشد و در راه خدا انفاق کند و به قدری عمرش طولانی شود که هزار بار پیاده به مکه رود و عمل حج را انجام دهد، بعد هم در بین صفا و مروه در راه خدا مظلومانه شهید شود، ولی ولایت تو را نداشته باشد، یا علی، بوی بهشت به مشامش نخواهد خورد و وارد بهشت هم نخواهد شد». ۱۶علتش هم این است که ولایت در باطن من و شما ایجاد طهارت می‌کند. کسی که ولایت ندارد در باطن، مطهر نیست. عبادات شخصی که مطهَّر نباشد، مقبول نیست.
هر چه هست، ولایت است. خدا می‌داند ولایت چه عظمتی دارد. حضرت نبی اکرم صلی الله علیه و آله وسلم به معراج رفتند و برگشتند. حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام عرض کردند: «یارسول الله! تشرف شما به عرش الهی میمون و مبارک باشد. این سفری که کردید، خوش گذشت؟» بعد حضرت امیر عرض کردند: «یا رسول الله! شما می‌فرمایید میان شما و خدا چه گذشت یا من بگویم؟!» حضرت فرمودند: «شما بگویید». حضرت امیر شروع به بیان کردند. بی‌خود نیست که پیغمبر صلی الله علیه و آله وسلم می‌فرمایند: «علی، نفس من است» در آیه قرآن خداوند متعال حضرت علی را نفس پیغمبر شمرده است.۱۷
مقام ولایت، عجیب مقامی است. ما ولایت را نشناختیم و به عظمت ولایت پی نبردیم که درِ خانه حضرت حق چه آبرویی و چه قدرتی دارند. حضرت اباعبدالله علیه السلام قسم جلاله می‌خورند و می‌فرمایند:
خدا هیچ چیزی را نیافرید، مگر دستور داد که از ما اطاعت بکند.۱۸
اشیای عالم از اهل بیت علیهم السلام که هیچ، از سلمان و از دوستان امیرالمؤمنین علیه السلام هم اطاعت می‌کنند. اراده ولی، نافذ در جمیع موجودات است. هر کس به مقام ولایت برسد، اراده‌اش در جمادات و نبادات و حیوانات مطلقاً نافذ است. ما چنین مولا و ملجأ و ملاذی داریم که امیرالمؤمنین علیه السلام باشد.
من خیلی امیدوارم که حضرت حق به احترام امیرالمؤمنین علیه السلام پرونده گذشته ما را بایگانی ‌کند. خداوند در شب و ‌روز غدیر، هیچ سائلی را از در خانه‌اش رد نمی‌کند. برادرها! موقعی که مشغول دعا شدید، دعای اول را برای تعجیل در فرج آقا امام‌زمان عجل الله تعالی و فرجه الشریف قرار بدهید.
یک نفر از بزرگان نقل می‌کرد که امام‌ زمان عجل الله تعالی وفرجه الشریف از اوضاع عالم، دلشان خون است. چه ظلم‌هایی دارد می‌شود. اگر خدا دل امام ‌زمان عجل الله تعالی وفرجه الشریف را نگه نداشته بود، از کثرت ناراحتی، قلب آن حضرت متلاشی می‌شد. یک نفر مسلمان یا یک مظلومی را مورد ستم قرار می‌دهند، امام‌زمان عجل الله تعالی وفرجه الشریف می‌بینند و طاقت نمی‌آورند. شیعه‌ها در دنیا چقدر در شکنجه و ناراحتی هستند؟ مسلمان‌ها چقدر در ناراحتی هستند؟ همه را حضرت می‌بینند و می‌دانند. چه دلی دارند! لذا برادرها! دعای اولتان را برای تعجیل در فرج امام‌زمان عجل الله تعالی وفرجه الشریف قرار بدهید. بعد هر حاجتی از خدا می‌خواهید در این ماه با عظمت و این عید عظیم از خدا بخواهید.
پی‌نوشت:
۱٫ وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۲۷۳٫
۲٫ التبیان، ج ۱۰، ص ۳۴۱٫
۳٫ وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۲۷۲٫
۴٫ بحارالأنوار، ج ۹۴، ص۱۱۹٫
۵٫ سوره مائده: ۶۷٫
۶٫ همان.
۷٫ الاحتجاج، ج ۱،‌ ص ۶۶؛ التحصین، ص ۵۷۸٫
۸٫ سوره مائده: ۳٫
۹٫ نهج‏البلاغه، ص ۴۸٫
۱۰٫ ینابیع الموده، ص ۶۹ و ۴۰۸؛ تفسیر سوره حمد امام خمینی، ص ۵۵ و۶۵؛ مشارق أنوار الیقین، ص۲۱؛ منهج الصادقین، ج۱، ص۹۰؛ روح البیان، ج۱، ص ۷؛ اسفار، ج۷، ص۳۴؛ تسنیم ج ۱، ص ۳۲۲٫
۱۱٫ سوره انعام: ۵۹٫
۱۲٫ کافی، ج ۲، ص ۶۲۳٫
۱۳٫ وسائل الشیعه، ج ۷،‌ ص ۱۶۹٫
۱۴٫ همان، ص۱۷۰٫
۱۵٫ بحارالانوار، ج ۷۳، ص ۳۰۶٫
۱۶٫ مناقب خوارزمی، ص ۶۸؛ ینابیع الموده، ج ۲، ص ۲۹۳٫
۱۷٫ آل عمران:۶۱ .
۱۸٫ بحارالأنوار، ج ۴۴،ص۱۸۳؛ رجال‏کشی، ص۸۸؛ مناقب، ج۴، ص ۵۱ .