محو دلدار : فضیلت ماه خدا (خُلُق ۳۰)
برگرفته از سخنان آیت الله ناصری حفظه‌الله

بسم الله الرحمن الرحیم. لاحول و لا قوه الّا بالله العلی العظیم…
یا أیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَى الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُون؛۱
اى افرادى که ایمان آورده‏اید! روزه بر شما نوشته شده است؛ همان‏گونه که بر کسانى که قبل از شما بودند، نوشته شد؛ باشد که پرهیزکار شوید.
آیات و روایات متعددی درباره عظمت و جایگاه ماه مبارک رمضان وجود دارد؛ از جمله پیامبر خدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند:
ای مردم! این ماه، ماهی است که خدا فقط به شما اختصاص داده است و آقای همه ماه‌ها می‌باشد. در آن، شبی است که از هزار شب بهتر است. در این ماه، درهای جهنم بسته می‌شود و درهای بهشت باز می‌گردد. هرکس وارد این ماه شود و خدا او را نیامرزد، از رحمت خدا دور شده است.۲
یکی از خصوصیات ماه مبارک رمضان، این است که رحلت وصی همه پیغمبرها -از حضرت آدم گرفته تا خاتم علیهم السلام- در ماه مبارک بوده است که یا به شهادت رسیده‌اند و یا فوت کرده¬‌اند. آثار عجیبی برای این ماه است. از روایات، استفاده
می‌شود که آثار این ماه در هیچ یک از یازده ماه دیگر نیست. همان‌طور که پیغمبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند:
هُوَ شَهْرٌ دُعِیتُمْ فِیهِ إِلَى ضِیَافَهِ اللهِ وَ جُعِلْتُمْ فِیهِ مِنْ أهْلِ کَرَامَهِ اللهِ أنْفَاسُکُمْ فِیهِ تَسْبِیحٌ وَ نَوْمُکُمْ فِیهِ عِبَادَهٌ وَ عَمَلُکُمْ فِیهِ مَقْبُولٌ وَ دُعَاؤُکُمْ فِیهِ مُسْتَجَاب‏؛۳ماه مبارک رمضان، ماهی است که در آن به مهمانی خدا دعوت شده‌اید و در آن، اهل کرامت و احترام شمرده شده‌اید. نَفَس‌های شما در آن، تسبیح و خواب شما در آن، عبادت و عملهای شما در آن، مورد قبول و دعاهای شما در آن، مستجاب است.
این فضایل و آثار، به ماه رمضان اختصاص دارد. ماه رمضان، ماه ضیافت و مهمانی خدا است. معنای ضیافت چیست؟ ضیافت به معنای بایگانی کردن پرونده‌ها، عفو و بخشش گناهان و نزول رحمت و برکات الهی و کنترل شدن شیطان است. یگانه ماهی که شیطان در آن، غل ‌و زنجیر می‌شود، ماه مبارک است. شیطان و بچه‌هایش را غل‌ و زنجیر می‌کنند که سراغ ناصری نروند. کسی می‌پرسید: «شما که می‌فرمایید شیطان در ماه مبارک، غل‌ و زنجیر است، پس این گناهان که در این ماه اتفاق می‌افتد از کجاست؟» گفتم: «شیطان قبلاً برای این‌ها سرمایه‌‌گذاری کرده است. این‌ها خودکار شده‌اند. قبلاً شارژشان کرده است؛ لذا دیگر خودشان دنبال گناه می‌روند».
لکن این کید شیطان و این شارژی که کرده، ضعیف است. همین‌ که فردی واقعاً «یا الله» بگوید، یا امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را صدا بزند، درست می‌شود. به این صحبت‌ها نباید اعتنا کرد و نباید ناامید شد. خدا تمام خطاهای چندین ساله ما را با یک شب که برویم در خانه او و بگوییم اشتباه کردیم، می‌بخشد. این ماه، یک سکوی پرش به سوی حضرت حق می‌شود که باید آن را غنیمت شمرد. حیف است این ماه با ماه‌های قبل و بعد، برای ما فرقی نکند. مقتضی موجود است و حضرت حق هم آماده پذیرش می‌باشد و فقط رفتن ما لازم است تا او هم بفرماید: خوش آمدی.
اقسام روزه داران
ماه مبارک رمضان، ماه روزه است. آثاری برای روزه بیان شده است؛ برای مثال، فرموده‌اند کسی که روزه بگیرد، دعایش مستجاب است. کسی که روزه بگیرد، مهمان خداست. کسی که روزه بگیرد، خود خدا مزد او است.۴ اما سؤال این است که آیا همه این آثار برای همه روزه‌دارها است؟ هر کسی که روزه بگیرد دعایش مستجاب است؟ هر کسی که روزه بگیرد ملائکه با او مصافحه می‌کنند؟ هر کسی روزه بگیرد، خود خدا مزد اوست و….؟! جواب این است که روزه بر سه قسم است و هر قسمی، یک اثری دارد. روزه عام، روزه خاص، روزه خاص الخاص. روزه عام این است که از نُه چیزی که روزه را باطل می‌کند -که بزرگان در رساله‌ها نوشتند- خودداری شود. آن ‌وقت این روزه، یک آثار حداقلی دارد؛ مثلاً موجب سلامتی بدن است. زکات بدن شمرده می‌شود و موجب تخفیف گناهان و نجات از عذاب الهی است. همچنین سبب رفع تکلیف روزه است و دیگر قضا و کفاره هم ندارد. چنین شخصی عذاب هم نمی‌شود.
روزه خاص چیست؟ روزه خاص، این است که از این نُه چیز پرهیز کند و اضافه بر آن، اعضا و جوارحش هم از گناه پرهیز کنند؛ مثلاً چشمش هم روزه باشد و به نامحرم نگاه نکند. زبانش هم روزه باشد و دروغ نگوید، غیبت نکند، فحاشی نکند. پایش هم روزه باشد و در هر مجلسی حاضر نشود. گوش‌هایش هم روزه باشد؛ یعنی به موسیقی گوش ندهد. آثار روزه خاص چیست؟ اثرش این است که مثلاً عملش مقبول است. یک نمازش، ثواب هفتاد نماز در ماه‌های دیگر را دارد. این روزه است که سپری برای آتش جهنم می‌شود. تمام جوارحش پاک می‌شود. تمام گناهانش آمرزیده می‌شود. صفای قلب می آورد.
امام باقر علیه السلام به جابر فرمودند:
ای جابر! هر کس وارد ماه رمضان شود و روزهایش را روزه بگیرد و شب‌زنده‌داری نماید و زبان و چشم و دیگر اعضایش را از گناه باز دارد، از گناهانش خارج می‌شود، مثل روزی که تازه از مادر متولد شده بود.۵
حالا من روزه گرفته¬ام؛ اما چقدر غیبت، تهمت، فحاشی و چشم چرانی کردم؟ تازه می‌خواهم آثار معنوی روزه هم برایم باشد! این طور که نمی‌شود. انسان باید یک مقداری خودش را کنترل کند، تا بتواند مورد عنایت خاصه حضرت حق قرار بگیرد.
قسم سوم، روزه خاص الخاص است. این خیلی مهم است؛ یعنی هم از آن نه چیز پرهیز می کند و هم اعضایش روزه هستند و گناه نمی کنند و اضافه بر آن، صفات رذیله‌اش را هم از بین برده است. قلبش هم از غیر حق روزه است؛ یعنی همیشه متوجه حق است. ابداً معصیت نمی کند؛ حتی فکر معصیت هم نمی‌کند. غرق خداست. همان‌طور که پیغمبر صلی الله علیه وآله وسلم راجع به امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرماید: «علی، غرق در خداست».۶همین تعبیر را هم حضرت اباعبدالله علیه السلام درباره حضرت علی اکبر علیه السلام می‌کنند که او غرق در خداست.
این قسم سوم روزه داری چه اثری دارد؟ این‌ها هستند که خوابشان عبادت، نفس کشیدنشان تسبیح، عملشان مقبول و دعایشان مستجاب است. این افراد، هرچه از خدا بخواهند به ایشان می‌دهد. بعضی همه ثواب‌ها را برای همه روزه دارها می‌دانند در حالی که این حساب‌ها نیست. درست است که خدا، ارحم الراحمین است؛ اما عادل و حکیم و قهار هم هست.
حکایت
یک نمونه از افراد دسته سوم را عرض کنم. حضرت عیسی علیه السلام یک بار از خدا درخواست کرد که: «پروردگارا! آیا ممکن است یکی از اولیای الهی را به من نشان بدهی که درجه و مقامش در بهشت مثل من باشد؟» خطاب شد: «در فلان بیابان، دهی است و در آن، یک پیرزنی در یک قلعه‌ای هست که از امت تو هم هست و از اولیای ما است». نشانی کامل را گرفت و حرکت کرد و رسید به آنجا. وارد قلعه که شد، دید پیرزنی است که چشمانش نابیناست و بدنش هم خیلی نحیف است و قدرت راه رفتن و حرکت ندارد. در عین حال، یک پارچه دور خودش گرفته است و مشغول ذکر است. حضرت عیسی علیه السلام که وارد شد گفت: «السلام علیک یا امه الله!». پیرزن هم گفت: «علیک السلام یا روح الله!» حضرت عیسی علیه السلام گفت: «من را که تا به حال ندیده‌ای. با هم که صحبت نکرده¬ایم. چشم‌هایت هم که نابیناست. از کجا فهمیدی که من روح الله هستم؟» گفت: «یا روح الله! آن کسی که من را به تو معرفی کرد، تو را هم به من معرفی کرد».
آن زن، دائماً حمد و ثنای الهی می گفت و شکر نعمت‌های خدا را به جا می‌آورد: «الحمد لله علی نعمائه و الشکر علی آلائه». حضرت عیسی گفت: «برای کدام نعمت، خدا را شکر می کنی؟ » گفت: «یا عیسی! هیچ کس مثل من، نعمت به او تمام نشده است». گفت: «خوب؛ خدا چه نعمتی به تو داده است؟» گفت: «قلبی به من داده است شاکر، زبانی داده است ذاکر، بدنی بر بلا صابر. کیست که غنی‌تر از من باشد؟ بدنم مال او است؛ هر بلایی می‌خواهد بدهد، بدهد. تشکر می‌کنم از عنایاتی که به من کرده است. چشم من را گرفته است؛ لذا گناه نمی‌کنم. پایم را گرفته؛ لذا گناه نمی‌کنم. وسایل گناه را از من گرفته است».
بندگان خدا و روزه داران واقعی به این درجه می‌رسند؛ یعنی همیشه به یاد خدا هستند و لذا خدا هم عطاهای ویژه به ایشان عنایت می کند. همان‌طور که فرمود:
المؤمن ینظر بنور الله؛۷
مؤمن با نور خدا می‌بیند.
خدا شاهد است من دیده‌ام و در کتاب‌ها هم نوشته‌اند که بعضی اشخاص در اثر تقوا و پرهیز از گناه، گذشته و آینده را می‌دیدند. گناه، قلب را از پا در می‌آورد. ببین شیطان چقدر بازارش رواج دارد؟ اما در مقابل گاه گاه یک کسی در خانه خدا می‌رود. در قرآن می‌گوید: «إِنَّ اللهَ اشْتَرى‏ مِنَ الْمُؤْمِنینَ أنْفُسَهُمْ وَ أمْوالَهُمْ بِأنَّ لَهُمُ الْجَنَّه»؛۸ یعنی خدا خریدار است. خداوند می‌خرد؛ اما آیا ما هم فروشنده هستیم؟ ما که چیزی نداریم. مُهر گدایی را خدا در پیشانی ما زده و فرموده: «انتم الفقراء الی الله».۹ به هر حال خدا می‌خرد. چه چیز را می‌خرد؟ همین نمازهای ناقص و همین روزه گرفتن‌ها یا صدقه دادن یا احسان به فقرا. یک دست به سر بچه یتیم کشیدن، یک «یا الله» گفتن در شب و نصف شب، این‌ها متاع ماست.جالب اینجاست که با نعمت‌های او همه این کارها را می‌کنیم؛ اما باز خدا از ما می‌خرد؛ لذا با کمال اطمینان در خانه‌اش برو؛ او قبول می‌کند و می‌خرد. ممکن است شما بگویید: من فلان گناه را کردم و خدا من را نمی‌بخشد؛ اما چه کسی است که معصیت نکرده باشد؟ دامن‌های همه ما آلوده به گناه است. برادرها! همه در نزد خدا رو سیاهیم؛ لکن خدا بخشنده است. مخصوصاً موقع افطار که می‌شود، خدا میلیون میلیون می‌بخشد. وقتی نشستی سر سفره، شروع به دعا کردن کن. اول دعا برای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌کنی؛ بعد هم به خودت دعا می‌نمایی و افطار می‌کنی. مطمئناً خدا می‌بخشد. خدای خوبی داریم! می‌توانیم تمام این پرونده‌ها را با صادقانه رفتن به درِ خانه خدا، بایگانی کنیم. به جان امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف قسم! با کریمان کارها دشوار نیست؛ خیلی آسان است. خدا خیلی مهربان است.
حکیمانه
نصیب‌های گوناگون از تلاوت
قال علی علیه السلام: من قرأ القرآن و هو قائم فی الصلاه کان له بکلّ حرف مائه حسنه و من قرأ و هو جالس فی الصلاه فله بکلّ حرف خمسون حسنه، و من قرأ فی غیر صلاه و هو على وضوء فخمس و عشرون حسنه و من قرأ على غیر وضوء فعشرحسنات و ما کان من القیام باللّیل فهو أفضل لأنّه أفرغ للقلب؛۱۰
حضرت علی علیه السلام فرمود: هر کس که در حال ایستاده، در نماز، آیه‏اى از کلام خداوند متعال را تلاوت کند، خداوند در برابر هر حرف، یک صد حسنه برایش مى‏نویسد و اگر در نماز در حال نشسته بخواند، خداوند سبحان در برابر هر حرف، پنجاه حسنه برایش مى‏نویسد و هر کس در غیر وقت نماز، در حالی که وضو دارد قرآن بخواند، خداوند در ازای هر حرف به او بیست و پنج حسنه عطا کند و کسی که در غیر نماز در حالی که وضو ندارد، قرآن تلاوت کند، در برابر هر حرف، ده حسنه به او عطا کنند و تلاوتی که در هنگام شب‌زنده‌داری باشد فضیلتش بیشتر است، چراکه قلب انسان فارغ‌تر و توجه او بیشتر است.
پی‌نوشت‌ها
۱٫ سوره بقره: ۱۸۳٫
۲٫ کافی، ج ۴، ص ۶۷٫
۳٫ وسائل‏ الشیعه، ج ۱۰، ص ۳۱۳٫
۴٫ کافی، ج ۴، ص ۶۳٫
۵٫ من‏لایحضره‏الفقیه، ج ۲، ص ۹۸٫
۶٫ بحارالأنوار، ج ۳۹ ، ص ۳۱۳٫
۷٫ بحارالأنوار، ج ۷، ص ۳۲۳٫
۸٫ خدا از مؤمنان جان‌ها و مال‌هایشان را خرید، تا بهشت از آنان باشد. سوره توبه: ۱۱۱٫
۹٫ یا أیُّهَا النَّاسُ أنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللهِ وَ اللهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمید. اى مردم! شما [همگى] نیازمند به خدایید. تنها خداوند است که بى‏نیاز و شایسته هر گونه حمد و ستایش است! سوره فاطر: ۱۵٫
۱۰٫ محجه البیضاء، ج ۳، ص ۲۲۰٫