کلام راهبر
بهترین ارث
مقام معظم رهبری مدظله العالی

اشاره
مقام معظم رهبری -دامت برکاته- در ابتدای درس خارج فقه خود، روایتی اخلاقی را از کتاب شافی اثر مرحوم فیض کاشانی، قرائت می ‌کنند و متناسب با اقتضای زمان، مکان و مخاطبان مقداری شرح می‌دهند. یکی از این احادیث شرح شده با اندکی تصرف تقدیم می شود.
حضرت [امام صادق ع] فرمودند:

…إِنَّ خَیْرَ مَا وَرَّثَ الْآبَاءُ لِأَبْنَائِهِمُ الْأَدَبُ‏ لَا الْمَال ُ فَإِنَّ الْمَالَ یَذْهَبُ وَ الْأَدَبَ یَبْقَى?‏‏؛۱

[بهترین چیزی که پدران برای فرزندان به ارث می‌گذارند، ادب است و نه مال؛ چرا که مال، ازبین‌رفتنی است، ولی ادب، ماندنی است.]

پول را البته پدر ارث می‌گذارد برای فرزند؛ ملک و خانه و زمین و بقیه مملوکات را برای فرزندش ارث می‌گذارد؛ اما بهترین ارثی که می‌گذارد، [امام صادق ع] می‌فرماید ادب است. در ذیل روایت آمده است که مراد حضرت از ادب، علم است. شاید مقصود، همین انتقال فرهنگ است که در عرف ادبیات امروز دنیا و امروز کشور و ماها می‌گوییم انتقال فرهنگ از نسلی به نسل دیگر.
فرض بفرمایید پدری، صدق را به فرزندش تعلیم می‌دهد، شجاعت را، همت را، کارکردن را، شرف را؛ این‌ها ادب است. تعبیر علم هم بر این‌ها تعبیر غلطی نیست. تعبیر حقیقی است. خوب این‌ها علم است. علم، فقط نوشتن فرمول ریاضی و فیزیک و غیره نیست؛ این علم است. علم حقیقی، همین چیزهاست که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود؛ بنابراین مراد از ادب، یک چنین چیزی خواهد بود. می‌فرماید که پدران برای فرزندان ارث می‌گذارند. نکته اساسی در اینجا این است که این فرهنگ‌پذیری که در انسان است از ناحیه خانواده است؛ در درجه اول، از ناحیه خانواده است که اشباع می‌شود و پاسخ داده می‌شود. این روایت، هم واقعیتی را بیان می‌کند که بدانیم هر حرکت ما، هر رفتار ما، مشی ما با فرزندان ما تأثیرمی‌گذارد در شکل‌دهی ذهنیت آن‌ها و شخصیت آن‌ها. هم این وظیفه را از نظر شرع مقدس -این را مکرر عرض کردیم که در واقع، نظام ارزشی اسلام را- این روایت معین می‌کند. اهمیت این تعلیم را، این آموزش را، این انتقال فرهنگ صحیح را به فرزندان نشان می‌دهد که این، وظیفه پدران است.
البته آن وقت به فرزندان، این را می‌گوید که بدانید که آنچه که گیرتان می‌آید از این ناحیه، قیمتی[تر] است از آنچه که از مال و منال دنیوی از پدران به دست می‌آورید. بیان این حدیث این است: «اِنَّ خَیْرَ ما وَرَّثَ الآباءُ لِأبْنائِهِم الأدَبَ لَا المالَ».
تقوا را، پرهیزکاری را، دوری از گناه را، انس با خدا را، انس با قرآن را، تسلیم در برابر اوامر الهی را، میل و شوق به درجات معنوی و خدایی را، توجه دادن به معنویت را، این‌ها را ما به بچه‌هایمان باید یاد بدهیم. اولین جایی که فرزند و انسان و کودک این‌ها را می‌چشد، داخل خانواده است. این‌ها را باید به بچه‌ها یاد داد. جلوی بچه‌ها قرآن بخوانید، جلوی بچه‌ها دعا بخوانید، در مقابل چشم بچه‌ها از خدای متعال بخواهید، دعا کردن و حرف زدن با خدا را عملاً یاد بدهید. جلوی بچه‌ها دروغ نگویید، غیبت نکنید، طمع به مال را نشان ندهید. این‌جوری که شد، این بچه این‌جوری بار می‌آید. اگر ما غیبت می‌کنیم، بداخلاقی می‌کنیم، اهانت به این و آن می‌کنیم، جلوی بچه‌هایمان خودمان را در برابر مقامات دنیوی کوچک می‌کنیم، با خدای متعال اصلاً انسی پیدا نمی‌کنیم، این بچه هم در این محیط پرورش پیدا می‌کند، غافل می‌ماند از این حقایقی که باید فرابگیرد و ذهن و روح او آشنا می‌شود با همین کارهایی که ما می‌کنیم. …می‌فرماید: «فَاِنَّ المالَ یَذْهَبُ وَ الْاَدَبُ یَبْقَی?». این، ارزشش بیشتر است. مال از بین می‌رود؛ اما این ادبی که شما به این بچه یاد دادید، با او هست تا آخر عمر. از آن‌جا که شخصیت او را شکل می‌دهد و این سیاقت شخصیت فرزند است، باید به این اهمیت داد.

۱٫ کافی، شیخ کلینی، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق، ج ‏۸ ، ص ۱۵۰٫