بسم الله الرحمن الرحیم

کد مطلب:۹۵/۸۷/۱۱۱

برای حرکت معنوی، روشی شفاف و قاعده‌مند لازم است. خطری که حرکت بعضی از افراد را تهدید می‌کند، این است که بر اثر مطالعات و شنیده‌ها، به تدریج به سمتی حرکت می‌کند که خودش به نتیجه رسیده است. این‌گونه حرکت‌ها خیلی جواب نمی‌دهد. این طریق، شرایط و قواعد دارد؛ اما مسأله مهم این است که انسان بتواند این قواعد را در خودش پیاده کند. گاهی انسان می‌داند؛ ولی نمی‌تواند. گاهی جهل انسان، جهل مرکب است. گاهی انسان می‌داند؛ ولی نمی‌خواهد. گاهی هم سعی در توجیه و تصحیح راه خود دارد. همه این‌ها بیماری است. جهل مرکب، سخت‌ترین نوع بیماری است. اگر ما همین حداقل را داشته باشیم که اولاً بخواهیم، ثانیاً خودمان را حقیقتاً در معرض اصلاح قرار بدهیم و ثالثاً برای رسیدن به خواسته‌های نفسانی، توجیه‌کننده نباشیم، حرکت ما حرکت صحیحی خواهد شد و به نتیجه هم خواهد رسید.

خطراتی که معمولا انسان‌ها را در این راه تهدید می‌کند، بزرگان بیان کرده‌اند؛ اما مشکلاتِ هر قسمت از این طریق، متفاوت است و به تبع آن، راهکارهای درمانی‌ آن مشکلات نیز متفاوت است. دو نفر در یک مقطع با یک مشکل، ممکن است دو نوع درمان متفاوت داشته باشد. این‌ها چیزی نیست که بتوان فقط از کتاب‌ها استخراج کرد.

پایه‌های شخصیتی انسان که منشأ صدور عمل هستند تحت تأثیر هزاران نوع از آثار و شاکله‌هاست.

قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ‌‌‌‌‌‌‌ عَلى‌‌‌‌‌‌‌ شاکِلَتِه‌‌‌‌‌‌‌؛[۱]

بگو که هر کس بر حسب ساختار و طبیعت خود عمل می‌کند.

انسان باید خودش را بشناسد تا بتواند حرکت صحیحی را شروع کند. سینه انسان باید گنجایش این معارف را داشته باشد:

وَ الَّذینَ جاهَدُوا فینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنین‌‌‌‌‌‌‌؛[۲]

و کسانى که در اقامه دین ما مجاهده مى‌‌‌‌‌‌‌کنند ما به سوى راه‌‌‌‌‌‌‌هاى خود هدایتشان مى‌‌‌‌‌‌‌کنیم و خدا همواره با نیکوکاران است‌‌‌‌‌‌‌.

این هدایت از جانب حق‌تعالی می‌آید؛ اما آن چیزی که وظیفه عبد است، فقط جهاد است؛ البته به شرطی که «فینا» باشد؛ یعنی در راه خدا باشد. شرح صدر را خداوند متعال می‌دهد. ما یک شاکله‌های موجود داریم که بیماری‌های فراوانی دارد؛ مبتلا به شهوات است؛ عواطفش با مسائل دیگر مخلوط شده است. در آن شاکله، طلب هست؛ اما با دنیا مخلوط شده است. گاهی حس سلطه و سلطنت در ما شدت می‌کند. بزرگان تمام این‌ها را با سجده‌های طولانی کنترل می‌کردند. یک زمانی قواعد، خیلی شفاف و شرایط برای حرکت سلوکی فراهم بود؛ اما الآن خیلی فرق کرده است؛ از این رو قدم گذاشتن در این مسیر، جدیّت، سعی و تلاش بیشتر و همچنین همّت و عزم می‌خواهد.

این طریق، طریق شفافی است. خداوند متعال، راه را بسیار نزدیک قرار داده است. یکی از اشعار حافظ است که بعضی از اکابر علما بر آن شرح نوشته‌اند. حافظ می‌گوید:

چیست این سقف بلند ساده بسیار نقش                                     زین معما هیچ عاقل در جهان آگاه نیست

 مرحوم نراقی شرح مفصلی درباره این شعر نوشته است که مراد از این سقف، نفس ناطقه انسانی است. بلندی آن چون از عالم امر است، سادگی به جهت بساطت آن است، پرنقشی به جهت آن که انموذج عالم آفاق است یا مظهر جمیع اسما و صفات الهیه است.[۳] این حقیقت در اختیار ما است.

برای حرکت، امکاناتی در اختیار ما هست که نباید بگذاریم آن حقیقت، مبهم بماند تا این‌که در برزخ، صفحاتش برایمان باز شود و ناشناخته از این دنیا برویم. اگر این دریچه برای ما باز شد و سر سوزنی به خودمان، به این راه، به خدای متعال راه پیدا کردیم، آن‌وقت سزاوار است که امام‌شناسی و معارف ناب نصیبمان شود. بخش عمده‌ای از انسان‌های کره زمین، انسان را فقط یک کارخانه گوشتی متحرک برای همین کارهای روزمره می‌دانند. این تعریفی که با این عظمت از انسان شده است، از برکات انبیا و اهل بیت علیهم‌السلام است. انسان با این عظمت در مکتب اهل بیت علیهم‌السلام  معنا می‌یابد و رشد می‌کند.

در این طریق شفاف، کوتاهی از خود ما است. اگر ما عزم را جزم کنیم و از همت‌های مرده و اوقات به هدر رفته که بسیار زیاد است استفاده کنیم، بهره فراوان می‌بریم؛ اما اگر استفاده نکنیم، بی‌توفیقی برای ما بی‌توفیقی می‌آورد و ما را عقب می‌اندازد.

————————————————————

[۱]. سوره اسراء، آیه ۸۴

[۲] . سوره عنکبوت، آیه ۶۹

[۳] . خزائن، ص ۵۰۷٫