بسم الله الرحمن الرحیم

کد مطلب:۹۶/۸۵/۱۳۱

در بعضی ادعیه اشاره به همّ و غمّ شده است؛ مثلا در یکی از دعاهای صحیفه سجادیه، امام سجاد علیه‌السلام می‌فرمایند: یَا فَارِجَ‏ الْهَمِ‏ وَ کَاشِفَ‏ الْغَم‏.[۱]

همچنین خداوند متعال در قرآن می‌فرماید:

فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَ نَجَّیْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَ کَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنین؛‏^[۲]

ما دعاى او را به اجابت رساندیم و از آن اندوه نجاتش بخشیدیم و همین‏گونه مؤمنان را نجات مى‏دهیم.

بعضی‌ها ذیل تفسیر آیه مذکور، فرق بین همّ و غمّ را اینگونه گفته ‏اند که «همّ» آن ناراحتی فکری است که انسان، ترس وقوع در آن را دارد، ولی در آن واقع نشده است، ولی «غمّ» آن ناراحتی است که انسان در آن قرار گرفته است.[۳]

«همّ» مانند یک بخاری است که می‏تواند حرارتی مناسب داشته باشد؛ یعنی «همّ» می‌تواند انسان را متوجه خدا کند، ولی گاهی می ‏شود که این بخاری را نمی ‏توانیم خاموش نگاه داریم. گاهی به خاطر مصالح اخروی و گرفتاری‏های نفسانی، آن بخاری آتش می‏ گیرد و حرارت زیاد تولید می‏ کند و کارخانه وجود انسان، غیر قابل تحمّل می‏ شود. تولید حرارت زیاد، از مراکز مختلف سرچشمه می‌گیرد. گاهی ممکن است اعصاب معده به هم بریزد و تولید همّ شود، گاهی به واسطه خستگی مغز و گاهی نیز به خاطر خستگی بدن، همّ به وجود می‌آید. گاهی هم ممکن است قوه غضبیه که یک قسمت دیگر از این کارخانه است بی‌خود یا تحت شرایطی، فعالیتش را زیاد کند که باعث تولید همّ می‏ شود. برای خاموش کردن آن حرارت اضافی، هیچ چیزی مؤثرتر از توجهات به حق‌تعالی نیست. چون آتش‌گردان معرکه هموم، قوه خیال است. وقتی خیال، مشغول به ذکرالله شد، آرام می‏ گیرد.

 به هر حال، ممکن است در کسی، هَمّ از یک درصد وجود داشته باشد تا ۹۵ درصد و بیشتر. هَمّ ممکن است علل مختلفی داشته باشد که بعضی از آن‌ها صحیح و بعضی ناصحیح است. بعضی از هموم هست که بد نیست و در مسیر اولیاء و انبیاء علیهم‌السلام نیز وجود داشته است؛ مانند نگرانی‏هایی که انبیاء برای بعضی قضایای امت خود یا مسائل اجتماعی داشته‌اند.

—————————————————————————————-

[۱]. صحیفه سجادیه، دعای ۵۴٫

[۲]. سوره انبیاء، آیه ۸۸٫

[۳]. مجمع البحرین، ج‏۶، ص۱۸۸؛ تفسیر الراغب الاصفهانى، ج‏۱، ص۸۲۷؛ بحار الأنوار، ج‏۸۳، ص۹۲؛ روح المعانی، ج‏۸، ص ۵۰۵٫