بسمه تعالی

کد مطلب: ۱۹۵/ ۸۵/ ۹۶

«ربّ» اسمی است که با اسامی دیگر حق‌تعالی فرق می‏ کند. هر اسمی زاویه‏ ای دارد؛ مثلاً «رحیم» به رحیمیت حق‌تعالی و «رحمن» به رحمانیت حق‌تعالی اشاره دارد. تمام اسامی حق‌تعالی زاویه ‏ای است که می ‏شود ارتباط را از آن ناحیه تقویت کرد. «ربّ» زاویه ربوبیت در تمام مراتب است. مخصوصاً در شدائد، احتیاج به  زاویه ربوبیت بیشتر هست.

خدای متعال در اول سوره مریم به همین اسم رب اشاره می‌کند و می‏ فرماید:

کهیعص ذِکْرُ رَحْمَتِ رَبِّکَ عَبْدَهُ زَکَرِیَّا؛[۱]

این‏ یادکرد بخشایش پروردگار توست بر بنده خود، زکریا.

سخن از ذکرِ رحمتِ ربّ است. رحمت، مخصوص ربّ است و اسم ربّ در تمام مراتب بندگی باید دستاویز عبد قرار بگیرد.

اگر انسان، در سیر قرآنی به کلمه ربّ توجه داشته باشد و اصلاً یک ختم قرآن را با دقت به همین اسم قرائت کند – چون در بعضی موارد، مراجعه به معجم، جواب نمی‏ دهد – می‌بیند که خدای متعال، فراوان و در موارد متفاوت، این اسم را آورده است و این، بی‌حکمت و بدون دلیل نیست. در هر یک از مشکلات مربوط به رشد، معرفت و انواع نیازها، در نهایت، سر و کار انسان با ربّ خواهد بود. این اسم رب در تمام مراتب بندگی، در تمام مراتب مشکلات، همراه انسان هست.

خود قرآن هم تعبیراتی که در اسماء الهی دارد، این ملاحظه و دقت را به کار برده است؛ لذا جایی که اسم «الله» را می ‏برد، دلیلی دارد و جایی که اسم «رب» را می ‏آورد دلیلی دارد. «الله» اسمی است جامع صفات حق‌تعالی؛ از این رو در همین سوره مریم سلام‌ الله‌ علیها در جریان حضرت زکریا علیه‌السلام کلمه «الله» را ذکر نکرده [و فرموده است: ذِکْرُ رَحْمَتِ رَبِّکَ عَبْدَهُ زَکَرِیَّا]؛ اما به حضرت عیسی علیه‌السلام که می ‏رسد، می‌گوید: «قالَ إِنِّی عَبْدُ اللَّهِ آتانِیَ الْکِتابَ».[۲]

وقتی خزانه ‏های حکمت حق‌تعالی به گونه‌ای که اهل بیت بازکرده ‏اند، باز شود، متوجه می‌شویم که اسامی حق‌تعالی دواست: یَا مَنِ‏ اسْمُهُ‏ دَوَاءٌ.[۳] در داروخانه الهی برای هر دارویی یک خاصیت گفته‌اند؛ ولی عجیب این است که در تمام این صندوقچه ‏های دارویی، کلمه «ربّ» هم وجود دارد.

قرآن راجع به عسل می‌فرماید: «فیهِ شِفاءٌ لِلنَّاس»^[۴]. عسل شفا است؛ اما عسل هم انواع گوناگونی دارد و اگر کسی فلان بیماری را دارد، هر نوع عسلی برایش مفید نیست؛‌  بلکه باید عسلی را مصرف کند که فلان خصوصیات را داشته باشد. کلمه «ربّ» هم همین طور است؛ در هر محدوده ایمانی، «رب» موجود است [اما باید به گونه‌ای خاص و با دستوری خاص از آن بهره برد]. اهل بیت علیهم‌السلام فرموده‌اند: در ذکر رکوع و سجده، قبل از «ربّ» کلمه «سبحان» آورده شود ـ «سبحان ربی الأعلی»، «سبحان ربی العظیم» ـ برای توجه دادن ما به این که کلید «ربّ» چیست؟ «سبحان» اسمی است که باعث طهارت و پاکی خود انسان می‏ شود. انسان وقتی حق‌تعالی را تسبیح می‏ کند، خودش پاک می ‏شود. «سبحان» کلید استجابت دعای «رب» است. اگر خدا توفیق بدهد در ماه مبارک رمضان هر کسی هر مشکلی داشته باشد و به این اسم توجه کند، مشکلش برطرف می‌شود.

یکی از قول‌های راجع به اسم اعظم، کلمه «رب» است و این هم بی‌حساب و کتاب نیست. اسم بسیار جلیل‌القدری است. این اسم، بسیار مجرّب و متقن و قابل ارتباط است و تفاوتش با اسامی دیگر حق‌تعالی، این است که «لکل مرتبه رب»، در هر مرتبه از مراتب معنوی، ربّی است. بالأخره هر کسی با هر گونه گرفتاری، در دلش با خدای خودش ارتباطی دارد. این ربوبیت حق‌تعالی در عالم وجود، ایادی دارد و این ایادی نسبت به افراد، مختلفند. هر کسی بین خود و خدای خودش، دست‌رسی به این ایادی دارد؛ بنابر این کلمه «رب» برای همه جواب می‏ دهد.

در بعضی از اسماء، ممکن است مقدماتی بخواهد از باب این‌که اسامی حق‌تعالی دارو هستند و برای توسل به آن اسم باید شرایطی را احراز کرد؛ اما در مورد «رب» این طور نیست؛ در هر مرتبه‌ای که ‏انسان باشد، هر نوع مشکلی که داشته باشد، «رب» جواب می‌دهد.

—————————————————————————————————-

.[۱] سوره مریم، آیه ۱و۲

.[۲] سوره مریم، آیه ۳۰

[۳]. مصباح المتهجد، ج‏۱، ۳۶۱٫

.[۴] سوره نحل، آیه ۶۹٫