بسمه تعالی

کد مطلب:۲۳۰/ ۸۶/ ۹۶

اصلاح و معرفت نفس، امری گسترده است. زمانی نفس، درست شناخته می‏ شود که ابعاد و زوایای نفسانی و ارتباط نفس با ابعاد خارجی و داخلی، خوب شناخته شود. انسان تا زمانی که از خودش جدا نشود و اسیر موهومات باشد، نمی‏ تواند وارد معرفت نفس شود. معرفت نفس، یک علم نیست که انسان با مطالعه به دست بیاورد. کسی که یک بار حالت تجرّد برای او حاصل شود، قدرت معرفت نفس برای او چندین برابر بیش از کسی است که می‏ خواهد از کتاب‏ها مطلب را بفهمد.

توحید ما پر از موهومات است. ما تا به حال، یک «یاالله» فراتر از موهومات نگفته‌ایم. ما در ذهن خود، توحید، نبوت و امامت تخیلی درست کرده ‏ایم. ما گرفتار و اسیر موهومات هستیم و می ‏خواهیم موهوماتمان را با موهوماتی دیگر کنار بگذاریم. این‌گونه نمی‌شود.   

نوع شخصیت های افراد با هم متفاوت است. بعضی حس‌ها در وجود افراد، کم و زیاد است؛ مثلا کسی از کم‌پولی صدمه خورده یا از کمبود شخصیت به همین معنائی که معروف و مرسوم است. قرآن برای درمان انسان، راه‏های متعددی ارائه کرده است:

الَّذینَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُ‏ قُلُوبُهُمْ بِذِکْرِ اللَّهِ أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُ‏ الْقُلُوب؛‏[۱]

آن‌ها کسانى هستند که ایمان آورده و دل‌هایشان به یاد خدا آرامش مى‏ گیرد، آگاه باشید که تنها با یاد خدا دل‌ها آرامش پیدا مى‏ کند.

همچنین فرموده است:

الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ طُوبى‏ لَهُمْ‏ وَ حُسْنُ مَآب؛[۲]

همان کسانى که ایمان آورده و عمل صالح انجام دادند خوشى و سرانجام نیک از آنِ ایشان است‏.

عمل صالح، جهاد با نفس، استغفار و انواع راه‌کارهای درمانی را برای انسان فرموده‌اند. باید حالت رویایی با نفس پیش بیاید، دستیارهای آن شناخته شود و ارتباط آن با همه عالم شناخته شود. این‏ مطالب از کتاب‏ها به دست نمی‌آید، فرق بین شهود و مطالعه، در شناخت نفس، ظاهر می‌شود. کسی که یک بار حتی در خواب، درست دیده باشد، بسیار راحت، نفس را معنا می‌کند، شاید هم نتواند بیان کند ولی خوب می‏ فهمد که نفس چیست؛ ولی کسی که تعداد زیادی کتاب هم خوانده باشد، درست نمی ‏فهمد نفس چیست، فقط می ‏فهمد معانی زیادی برای نفس گفته‌اند و نفس مراتب دارد که در روایات نیز اشاره شده است؛ در روایتی امیرالمؤمنین علیه‌السلام چهار مرتبه برای نفس قرار می‌دهند.[۳]

نفس به یک اعتبار اماره به سوء می‏تواند باشد، به یک اعتبار نفس لوامه می‏تواند باشد، به یک اعتبار نفس مطمئنه می‏تواند باشد؛ ولی اصل نفس یک چیز است.

گاهی نفس، انسان را به خلط می ‏اندازد. ابعاد و زوایای شناخت نفس زیاد است. خداوند در سوره بقره می‌فرماید:

الَّذینَ‏ یُؤْمِنُونَ‏ بِالْغَیْبِ‏ وَ یُقیمُونَ الصَّلاهَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُون؛‏[۴]

(پرهیزکاران) کسانى هستند که به غیب (آنچه از حس پوشیده و پنهان است) ایمان مى ‏آورند و نماز را بر پا مى ‏دارند و از نعمت‌ها و مواهبى که به آن‌ها روزى داده ‏ایم انفاق مى‏ کنند.

این عالم به آن اندازه‌ای که ما آن را مهمّ می‏دانیم، مهم نیست، باید از این عالم بیرون بیاییم. اصل، جای دیگر است که ما نرفته ‏ایم و خبری از آن‌جا نداریم. ما یک دنیا می‏شناسیم و یک آخرت به حسب آیات قرآنی؛ اما شاید به تدریج به انسان نشان بدهند که زمین و موجودات آن، ثقل بیشتری از همه عوالم دیگر دارند.

—————————————————————————————————–

[۱]. سوره رعد، آیه ۲۸٫

[۲]. سوره رعد، آیه ۲۹٫

[۳]. ر.ک: تفسیر الصافی، ج‏۳، ص۱۱۱٫

[۴]. سوره بقره، آیه ۳٫