آداب عزای امام حسین ع /  آیت الله میرزا جواد آقا ملکی تبریزی

برای دوستان آل محمد ص سزاوار است به‌حکم دوستى و وفا و ایمان به خداوند بلندمرتبه و رسول کریم، در دهه اول محرم، حالشان تغییر کرده، در دل و سیماى خود، آثار اندوه و درد این مصیبت‌هاى بزرگ و دردناک را آشکار نمایند. باید مقدارى از لذایذ زندگى را که از خوردن و نوشیدن و حتى خوابیدن و گفتن به‌دست مى‌آید، ترک کنند و مانند کسى باشند که پدر یا فرزند خود را از دست داده است. نباید حرمت ناموس خدا جل جلاله و حرمت رسول گرامی‌اش و حرمت امامش: در نزد او از حرمت خود و نزدیکانش کمتر باشد. باید محبتش به خودش و فرزندان و نزدیکانش، کمتر از محبتش به پروردگارش و پیامبر و امامش: باشد.
خداوند متعال مى‌فرماید:

قُلْ إِنْ کانَ آباؤُکُمْ وَ أَبْناؤُکُمْ وَ إِخْوانُکُمْ وَ أَزْواجُکُمْ وَ عَشیرَتُکُمْ وَ أَمْوالٌ اقْتَرَفْتُمُوها وَ تِجارَهٌ تَخْشَوْنَ کَسادَها وَ مَساکِنُ تَرْضَوْنَها أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهادٍ فی‏ سَبیلِهِ فَتَرَبَّصُوا …؛۱

بگو: اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و طایفه شما و اموالى که به دست آورده‏اید و تجارتى که از کساد شدنش مى‏ترسید و خانه‌هایى که به آن علاقه دارید، در نظرتان از خداوند و پیامبرش و جهاد در راهش محبوب‌تر است، در انتظار باشید [که خداوند عذابش را بر شما نازل کند]… .

یکى از فرزندان کوچکم را دیدم که در دهه اول محرم، فقط نان خالى و بدون خورش مى‌خورد و تا جایى که مى‌دانم کسى به او نگفته بود که این کار را انجام دهد. گمان مى‌کنم سرچشمه این کار، دوستى باطنى او بود. حال اگر کسى نتواند در تمام دهه اول این کار را انجام بدهد، باید در روز تاسوعا، عاشورا و شب یازدهم نان خالى بخورد و از خوردن خورش، خودداری کند.
باید در دهه اول محرم، هر روز امام حسین ع را با زیارت معروف عاشورا زیارت نماید و روز عاشورا تا عصر، خوردن، آشامیدن و حتى سخن گفتن -مگر آنکه لازم باشد – و دیدار با برادران دینى را ترک کرده، آن روز را روز گریه و اندوه خود قرار دهد.
اگر مى‌تواند مراسم عزادارى آن حضرت را در منزل خود با نیتى خالص برای خدا برپا نماید، باید همین کار را بکند و اگر نمى‌تواند، در مساجد یا منازل دوستانش به برپایى این مراسم کمک کرده، این مطلب را از مردم بپوشاند، تا به اخلاص نزدیک، و از خودنمایى دور شود. هر روز مقدارى از اوقات خود را در مکان‌هاى عمومى به عزادارى بپردازد.
و باید نظرش در حزن و گریه، مواسات با امام حسین ع و اهل بیت: [و شراکت در غم ایشان] در صدمات ظاهرى که از طرف دشمنان به آن حضرت وارد شد، باشد؛ البته این نکته را از نظر دور ندارد که درست است که حضرت علیه الصلاه و السلام به حسب ظاهر، صدماتی به ایشان وارد شد که شنیده نشده مثل آن به احدی از انبیا و اولیا و اوصیا بلکه احدی از عالمیان وراد شده باشد، به‌خصوص تشنگى حضرت ع که در احادیث قدسى و غیر قدسى چیزهایى درباره آن آمده است که انسان توان تصور آن را نیز ندارد، همچنین مصیبت‌هایى مانند شهید شدن اهل‌بیت و اسارت حرمش، گویی او با محبوبش پیمان بسته بود به‌خاطر خشنودى او، کشته شدن را با انواع آن، از قبیل سر بریدن، نحر[کشتن از زیر گلو]، کشتن تدریجی و با زجر و با گرسنگى و تشنگى و اندوه و غیر این‌ها، تحمل کند؛ ولى با وجود همه این مصیبت‌ها، به روح ایشان شادمانى و نشاطى به‌جهت آشکار شدن نورهاى زیبایى و عظمت خداوند و شوق دیدار با او و رسیدن به ذات مقدسش مى‌رسید که آن سختی‌ها را آسان مى‌نمود؛ بلکه سختى آن را به لذت تبدیل می‌کرد؛ همچنان‌که یکى از یاران او در این رابطه مى‌گوید: «هر چه شرایط بر امام ع سخت‌تر مى‌گردید، سیماى او برافروخته‌تر و خوشحال‌تر مى‌شد».
ولى به هرحال، درد و اندوه سختی‌ها و مصیبت‌هایى که بر جسد مبارک حضرت ع و بر دل اهل بیت محترم او وارد شد و هتک حرمت ظاهرى او، روح از تن انسان می‌برد و اندوه‌را برمی‌انگیزد.
بنابراین دوستانش باید برای مواسات و همدردی با آن حضرت ع از خود، حزن و مصیبت‌زدگی بروز دهند؛ آنچان‌که مناسب این مصیبت بزرگ است؛ به‌گونه‌اى که گویی این مصیبت بر خود، عزیزان و فرزندان یا خویشان آنان وارده شده است؛ زیرا آن امام ع به‌فرموده جدش ص سزاوارتر از آنان نسبت به خودشان مى‌باشد و نیز به جهت اینکه امام ع این مصیبت‌ها را پذیرفت و وجود شریف خود را فداى پیروان خود کرد، تا آن‌ها را از عذاب دردناک رهایى بخشد. فرزندان و عزیزان خود را یتیم نموده، به اسارت حرم و زنان، و زینب و سکینه – که سلام خدا بر آنان باد – رضایت داده و اصغر و اکبر و برادران و دودمان خود را سر برید، تا پیروانش را از گمراهى و پیروى از گمراه‌کنندگانى که هلاکت شده و دیگران را به هلاکت مى‌کشانند نجات دهد و بدین وسیله آنان را از گناهان بزرگ و آتش رهایى بخشد، پیروانش را از تشنگى روز قیامت، با شراب صاف و ناب سر به مُهر۲ برهاند.
بنابراین به اقتضای صفات عالى انسانى که انسان را به وفا و مواسات وامی‌دارد، لازم است که شیعیان او، همان چیزى را که امام ع برای آنان بذل کرده است، آنان نیز همان را برای امام ع مبذول دارند و همان‌گونه که امام ع خود را فداى آن‌ها کرد آنان نیز خود را فداى او نمایند. حتى اگر چنین کارى را نیز انجام بدهند، باز هم حق مواسات با او را ادا ننموده‌اند؛ زیرا وجود شریف او قابل مقایسه با دیگران نیست؛ چراکه وجود او به منزله وجود پیامبر اکرم ص است که علت آفرینش عالم‌ها و آقا و سرور تمام مخلوقات و پیامبران و فرشتگان نزدیک به خداوند بوده و حبیب خداوند و حبیبِ حبیب اوست.
نیز با گفتارى صادقانه و با زبان حال بگوید:
آقاى من! کاش به‌جاى تو تمام این بلاها و همه این مصیبت‌ها بر سر من آمده و فداى تو مى‌شدم! کاش خویشان و فرزندان من به‌جاى خویشان و فرزندان کشته و اسیر تو مى‌بودند! کاش تیر حرمله – که لعنت خدا بر او باد – سر شیرخوار مرا مى‌برید! کاش فرزندم، على به‌جاى فرزند تو قطعه قطعه مى‌شد! کاش جگر من از شدت تشنگى، تکه‌‌تکه مى‌شد! کاش از شدت تشنگى دنیا بر چشمم تیره و تار مى‌شد! کاش من به‌جای شما درد این جراحت‌ها را تحمل مى‌کردم! کاش آن تیر به گلوى من مى‌نشست! ای کاش آن تیر بر قلب من می‌نشست! کاش خانواده و خواهران و دختران من در ذلت اسارت افتاده، آن‌ها را مانند کنیزان در شهرها گردانده بودند؛ ولى خویشان تو در خوارى و ذلت نمى‌افتادند! کاش وارد آتش شده و به عذاب مبتلا مى‌شدم؛ ولى این مصیبت‌ها از شما دفع می‌شد.
و اگر خداوند جل جلاله صدق این سخنان را در قلب تو بیابد، از تو به سبب مواسات راستین با بزرگوارترین سادات می‌پذیرد و تو را در جایگاه صدق با آنان همنشین مى‌گرداند و تو را از اهل دیار ایشان قرار می‌دهد.
ولى جداً از فریب‌کارى در این ادعا و اظهار رضایت به این بلاها بپرهیز؛ زیرا ممکن است وقتى مى‌گویى: «حاضرم این بلاها را به‌جاى امام ع تحمل نمایم»، حال و دل تو به‌مقدار کمتر از یک صدم آن را هم تصدیق نکرده، در وقت امتحان جز در مقدار کمى از این ادعاها قبول نشوی و در این صورت، به‌جاى اینکه به جایگاه صدق و درجه صدیقین نائل شوی، به ذلت دروغ و پایین‌ترین درجات منافقان مى‌رسى.
پس اگر مى‌بینى که نمى‌توانى این گونه با امام ع مواسات و هم‌دردی نمایى، ادعاهاى دروغ را از خود بروز نده و خود را خوار نکن و فقط بگو: «کاش با تو بوده، در مقابل تو کشته می‌شدم و به سعادت بزرگى مى‌رسیدم». و اگر مى‌بینى به‌این مقدار هم معتقد نیستى، مرض دل خود را که همان دوستى این دنیاى پست و اعتماد به زندگى آن و فریب خوردن به زیبایی‌هاى آن است، معالجه کرده، این فرمایش خداوند متعال را بخوان:

قُلْ یا أَیُّهَا الَّذینَ هادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّکُمْ أَوْلِیاءُ لِلهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ؛۳

بگو: اى یهودیان! اگر گمان مى‌کنید که [فقط] شما دوستان خدایید نه سایر مردم، آرزوى مرگ کنید [تا به لقاى محبوبتان برسید]؛ اگر راست مى‌گویید.

و در آخر روز عاشورا، زیارت تسلیت۴ را بخواند و روز عاشورا را با توسلى کامل به حمایت‌کنندگان و پناه‌دهندگان آن روز که معصومان: مى‌باشند به‌پایان رسانیده، در توسل، اصلاح حال خود و پذیرش عزاداریش با خداوند و با حسین و جدش و پدرش و برادرش: را درخواست کند و از کوتاهى خود معذرت بخواهد.
——————
پی‌نوشت‌ها
۱٫ سوره توبه: ۲۴٫ در متن اصلی المراقبات این آیه شریف به طور کامل نیامده و ایشان به جای عبارات «اخوانکم» تا «ترضونها» از واژه: « تا آنجا که می‌فرماید» استفاده کرده است.
۲٫ اشاره است به این آیه شریف: «یُسْقَوْنَ مِنْ رَحیقٍ‏ مَخْتُوم‏؛ا[ابرار و نیکوکاران] از شراب صاف و ناب سر به مهر سیراب مى‏شوند». سوره مطففین: ۲۵٫
۳٫ سوره جمعه: ۶٫
۴٫ ر.ک مفاتیح الجنان در اعمال روز عاشورا، آخرین عمل.